การศึกษาผลกระทบของอัตราส่วนพึ่งพิงในครัวเรือนต่อสุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงาน

การค้นคว้าอิสระฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างอัตราส่วนพึ่งพิงในครัวเรือนกับสุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงาน โดยการศึกษานี้ใช้ข้อมูลการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน และข้อมูลสำรวจสุขภาพจิต (ความสุข) ในปี พ.ศ. 2563 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติแห่งชาติซึ่งทำการเก็บรวบรวมข้อมูล สุขภาพจิตของวัยแรงงาน อายุ 15-59 ปี ผู้ตอบแบบสอบถามมีจำนวนทั้งหมด 32,279 คน การศึกษานี้ได้วิเคราะห์อัตราส่วนพึ่งพิงในครัวเรือนกับสุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงาน โดยควบคุมตัวแปรลักษณะทางประชากรและเศรษฐานะและกำหนดให้ปัจจัยที่เป็นตัวแปรส่งผ่าน คือ ค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล วิเคราะห์ความถดถอยแบบพหุ (Multiple Regression Analysis) ผลการศึกษาพบว่า อัตราส่วนพึ่งพิงวัยสูงอายุในครัวเรือนส่งผลกระทบทางบวกกับสุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงาน แสดงว่าการมีผู้สูงอายุในครัวเรือนส่งผลทำให้สุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงานดีขึ้น เนื่องจากผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป ยังเป็นช่วงอายุที่ยังสามารถช่วยเหลือตัวเองได้ สามารถช่วยงานในบ้านได้ ช่วยแบ่งเบาภาระของวัยแรงงานลงได้ จึงทำให้ความสัมพันธ์เป็นบวก แต่อัตราส่วนพึ่งพิงวัยสูงอายุที่ไม่สามารถดูแลตัวเองได้และอัตราส่วนพึ่งพิงวัยเด็กในครัวเรือนส่งผลกระทบทางลบกับสุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงาน กล่าวคือการมีผู้สูงอายุที่ไม่สามารถดูแลตัวเองได้ในครัวเรือนส่งผลทำให้สุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงานแย่ลง เนื่องจากผู้สูงอายุที่ไม่สามารถดูแลตัวเองได้นั้น อาจจะต้องการที่จะได้รับความช่วยเหลือในด้านค่าใช้จ่าย และการดูแลจากวัยแรงงานจึงทำให้ความสัมพันธ์เป็นลบ และการมีเด็กในครัวเรือนส่งผลทำให้สุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงานแย่ลง เนื่องจากวัยเด็กยังต้องการการดูแลจากพ่อแม่ทั้งในด้านเวลา ด้านค่าใช้จ่ายจึงทำให้ความสัมพันธ์เป็นลบ และเมื่อตัวแปรอธิบายมีทั้งอัตราส่วนพึ่งพิงวัยสูงอายุในครัวเรือน และอัตราส่วนพึ่งพิงวัยเด็กในครัวเรือนนั้นพบว่า มีผลกระทบกับสุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงานมากขึ้น นอกจากนี้การศึกษาอิทธิพลของอัตราส่วนพึ่งพิงในครัวเรือนและค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลที่มีต่อสุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงานพบว่า ค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลมีอิทธิพลทางตรงบางส่วน (partial mediation) ของอัตราส่วนพึ่งพิงวัยสูงอายุในครัวเรือน และอัตราส่วนพึ่งพิงวัยเด็กในครัวเรือน และจากการศึกษาอิทธิพลร่วมของค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล และภาระในการดูแลต่อสุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงานพบว่า ปัญหาของอัตราส่วนพึ่งพิงในครัวเรือนที่ส่งผลต่อสุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนในวัยแรงงานนั้นมากจากภาระในการดูแลมากกว่าค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล เนื่องจากค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลอาจจะสะท้อนถึงตัวแปรรายได้มากกว่า อย่างไรก็ตามการศึกษานี้อาจจะอคติ (bias) จากการไม่ได้ใส่ตัวแปรรายได้เนื่องจากข้อจำกัดของข้อมูล