การศึกษาทุนทางสังคมกับสวัสดิการชุมชนของชุมชนบ้านเสียว จังหวัดขอนแก่น

วิทยานิพนธ์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยเงื่อนไขการเกิดขึ้นและดำรงอยู่ของทุนทางสังคม และความสัมพันธ์ของทุนทางสังคมที่มีต่อการจัดสวัสดิการชุมชนของชุมชนบ้านเสียว จังหวัดขอนแก่น เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้การศึกษาเอกสารและการศึกษาภาคสนาม มีผู้มีส่วนร่วมในการวิจัย จำนวน 12 คน ประกอบด้วย ตัวแทนภาคศาสนา 3 คน ตัวแทนภาคประชาชน 3 คน ตัวแทนภาครัฐ 3 คน และตัวแทนภาคสมาชิกในชุมชน 3 คน ผลการศึกษา พบว่า การเกิดขึ้นและดำรงอยู่ของทุนทางสังคม มีปัจจัยเงื่อนไข 4 ด้าน ได้แก่ 1) ด้านบรรยากาศ คือ สภาพแวดล้อมภายในชุมชน สถานที่ การรับรู้หรือความรู้สึกถึงสภาพแวดล้อม ของการมีส่วนร่วมในชุมชนที่มีการผสมผสานระหว่างความไว้วางใจ ความคิด ความเชื่อ และความคาดหวัง 2) ด้านวัฒนธรรม คือ ระบบคิด ทัศนคติ ค่านิยม และพฤติกรรม ที่ถูกถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น ทำให้เกิดความรู้สึกมีส่วนร่วม ผูกพัน และเป็นส่วนหนึ่งของค่านิยม ความเชื่อ และวัฒนธรรมของชุมชน 3) ด้านโครงสร้าง คือ แนวทางในการดำเนินชีวิตที่ขับเคลื่อนให้สามารถบรรลุเป้าหมายตามที่กำหนด ประกอบด้วยโครงสร้าง 3 ประเภท คือ โครงสร้างกระแสหลัก โครงสร้างเชิงวัฒนธรรม และโครงสร้างเชิงความเชื่อและศาสนา และ 4) ด้านภาวะผู้นำ คือ พฤติกรรมของผู้นำชุมชน ในการนำและบริหารทรัพยากรที่มีพื้นฐานจากการบ่มเพาะมาอย่างเป็นเวลานาน ส่วนความสัมพันธ์ของทุนทางสังคมที่มีต่อการจัดสวัสดิการชุมชน ประกอบขึ้นบนพื้นฐาน 4 ฐาน ได้แก่ 1) วัฒนธรรม คือ วัดที่เป็นเสมอคลังทรัพยากรที่รวบรวมเอาปัจจัยพื้นฐาน ในการดำรงชีพของทุกคน ด้วยกระบวนการความไว้วางใจ การมีส่วนร่วม และการมีเป้าหมายร่วมกัน แล้วกระจายซ้ำ ผ่านธรรมมาภิบาลของพระสงฆ์ 2) ทรัพยากรธรรมชาติ คือ ป่าชุมชนและแหล่งน้ำ ที่เป็นปัจจัยสำคัญในการนำมาจัดเป็นรูปแบบสวัสดิการชุมชน จนก่อเกิดเป็นแหล่งรายได้อย่างคุ้มค่าและเป็นระบบ 3) การพัฒนา คือ การจัดกิจกรรมของกลุ่มออมทรัพย์ต่างๆ เพื่อสนับสนุนด้านการเงินตลอดช่วงชีวิต จากกองทุนธนาคารหมู่บ้านฯ กองทุนหมู่บ้าน กองทุนแม่ของแผ่นดิน กองทุนฌาปนกิจหมู่บ้าน และ 4) วิสาหกิจชุมชน คือ กิจการของชุมชนที่เกี่ยวกับการผลิตสินค้าและให้บริการที่สร้างรายได้ ที่สัมพันธ์กันในลักษณ์ของผู้บริโภค ข้อเสนอแนะ ควรมีการสร้างคนรุ่นใหม่ เพื่อขับเคลื่อนงานกลุ่มของชุมชน การถอดบทเรียนรู้จากกลุ่ม และเรียบเรียงประวัติศาสตร์ชุมชนอย่างเป็นรูปธรรมด้วยขบวนการมีส่วนร่วม