Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. proefsleuven (variant Archeologische Begeleiding) Waterleidingtracé Markt/Hoofdstraat te Veghel (gemeente Meierijstad)

<p>In maart 2024 zijn bij graafwerkzaamheden aan de Hoofdstraat/Markt in Veghel (gemeente Meierijstad) onverwacht archeologische resten aan het licht gekomen. De graafwerkzaamheden vonden plaats in het kader van het vervangen van een waterleiding door Brabant Water N.V. Voorafgaand aan de werkzaamheden is er door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd, waarbij voor het gebied vrijgave is geadviseerd, gebaseerd op de verwachte recente verstoringen binnen het gebied. Het advies tot vrijgave is voor tracévariant 1 overgenomen door het bevoegd gezag, in dit geval de gemeente Meierijstad.1 Het oorspronkelijk voorgestelde tracé van variant 1, zoals opgenomen in het bureauonderzoek, liep aan de zuidzijde van de markt. Uiteindelijk is de leiding dwars over de markt aangelegd. Daarbij werd dieper gegraven dan de voorgestelde 1,5 m -mv.
</p><p>
Bij deze ontgravingen werden er intacte archeologische resten aangetroffen. Na het aantreffen is zo snel mogelijk een archeoloog ingeschakeld, zodat deze de resten op de juiste wijze kon documenteren en bergen.
De sporen die bij het onderzoek zijn aangetroffen bestaan uit vier (inhumatie)graven, drie muren, enkele kuilen, één sloot en 15 lagen (zowel natuurlijke lagen als antropogene ophogingslagen). Verder zijn er veel (losse) menselijke resten aangetroffen, maar ook 40 stuks keramiek en een aantal fragmenten metaal en dierlijk bot. Het keramiek kon worden gedateerd tussen 750 en 1900.
</p><p>
Dit onderzoek heeft een bijdrage kunnen leveren aan de bekende informatie over de historie van Veghel. In de wanden van de proefsleuven zijn restanten aangetroffen van muurwerk, die geïnterpreteerd zijn als de muren van het voormalige kerkhof. Tussen de muren in werden vier gedeeltelijke skeletten aangetroffen die nog in anatomisch verband lagen. Verder werd er los botmateriaal aangetroffen, waarvan onduidelijk is of het al eerder verstoord is geraakt, of dat dat bij de werkzaamheden gebeurd is.
</p><p>
De locatie van de muurresten komt overeen met wat er uit historische kaarten bekend is van de ligging van het kerkhof. Of het kerkhof in noordelijke richting nog heeft doorgelopen, kon binnen de grenzen van dit onderzoek niet worden vastgesteld.
</p><p>

Uit het vondstmateriaal blijkt dat het kerkhof dateert tussen circa 1500 en 1800/1900. Waarschijnlijk is de begrenzing van het kerkhof gedurende die periode eens of meerdere malen verplaatst.
</p><p>

In diepere lagen is ook ouder vondstmateriaal aangetroffen, dat dateert uit de volle en late middeleeuwen. In diezelfde lagen werd geen botmateriaal gevonden, dus voor de middeleeuwse fase zijn er alleen aanwijzingen voor bewoning rond deze plek. Eén vondst betreft een badorfscherf, die zelfs uit 750-900 dateert, en daarmee een stuk ouder is dan de rest. Omdat deze scherf werd aangetroffen in een laag met aardewerk uit verschillende periodes, zal deze niet in zijn oorspronkelijke context hebben gelegen.
</p><p>

Uit de waardering blijkt dat deze vindplaats behoudenswaardig is. Het archeologisch onderzoek volgde de civieltechnische werkzaamheden. Omdat de werkzaamheden al hebben plaatsgevonden, is het op dit moment niet nodig om verder nog archeologisch onderzoek uit te voeren op de onderzochte locatie. Daarentegen zijn er op een dieper niveau nog wel archeologische resten waargenomen in het vlak, die nu in situ behouden konden blijven. Deze reikten tot een diepte van ca. 1,0 tot 1,5 m -mv. Binnen dit tracé blijft daarom een dubbelbestemming gehandhaafd vanaf 1,5m -mv. Wanneer er elders op de Markt of in de directe omgeving daarvan werkzaamheden gepland zijn, zal eveneens archeologisch onderzoek moeten plaatsvinden. De kans is namelijk groot dat er nog (deels) intacte archeologische resten aanwezig zijn. Dit rapport is op 26 november 2025 goedgekeurd door de adviseur van het bevoegd gezag.</p>