อัตลักษณ์ทางกายภาพของชุมชนตลาดเก่า: กรณีศึกษาชุมชนกาดกองต้า จังหวัดลำปางง

จากการวิจัยซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา รวบรวมองค์ความรู้ทางด้านประวัติศาสตร์ พัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงของชุมชนกาดกองต้าในแต่ละยุคสมัย ทำการวิเคราะห์องค์ประกอบทางกายภาพ และองค์ประกอบที่ไม่ใช่กายภาพที่เกี่ยวข้องกับชุมชน นำมาสู่บทสรุปอัตลักษณ์ทางกายภาพของชุมชนกาดกองต้า โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพเพื่ออธิบายอัตลักษณ์ทางกายภาพของชุมชนกาดกองต้า ผ่านการทบทวนวรรณกรรม การลงสำรวจพื้นที่ภาคสนาม ตลอดจนการสัมภาษณ์เชิงลึกที่มีขนาดกลุ่มตัวอย่างจำนวนประมาณ 25 คน และเป็นการคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างด้วยวิธีการแบบเฉพาะเจาะจง ผลจากการวิจัยพบว่า ชุมชนกาดกองต้ามีปัจจัยที่ส่งผลต่อเปลี่ยนแปลงจากลักษณะทางกายภาพ เศรษฐกิจ และสังคม ส่งผลให้เกิดยุคเริ่มต้น ยุครุ่งเรือง และยุคปัจจุบัน ซึ่งมีประวัติศาสตร์ความเป็นมา ที่ตั้ง ลักษณะทางเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรมแสดงผ่านรูปแบบการตั้งถิ่นฐานที่โดดเด่นตามแนวเส้นทางคมนาคม (Linear settlements) สอดคล้องกับชุมชนที่เริ่มมีการตั้งถิ่นฐานเลียบริมแม่น้ำวัง เพื่อใช้เป็นท่าเรือขนถ่ายสินค้าและกลายเป็นศูนย์กลางการค้าไม้ที่มีความเจริญรุ่งเรือง มีการวางตัวของกลุ่มอาคารเรือนแถวที่มีความต่อเนื่อง ขนานกับแม่น้ำวังและถนนตลาดเก่า ส่งผลให้เกิดลักษณะแผนผังแบบเกาะตัวตามยาว ในขณะที่สถาปัตยกรรมพื้นถิ่นในชุมชนมีความหลากหลายซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากคนต่างถิ่นที่เข้ามาทำการค้าขายและตั้งถิ่นฐาน ทั้งชาวพม่า ไทใหญ่ อังกฤษ และจีน อันแสดงถึงการผสมผสานของวัฒนธรรมผ่านการออกแบบกับการใช้สอยประโยชน์อาคารเพื่ออยู่อาศัยและค้าขาย สามารถถ่ายทอดให้เห็นถึงประวัติศาสตร์ในชุมชนซึ่งมีความเชื่อมโยงกับวิถีชีวิตของคนอดีตทับซ้อนกันหลายยุคสมัย และความเป็นย่านการค้าเก่าของจังหวัดลำปาง ทั้งนี้จึงกล่าวได้ว่า องค์ประกอบทางด้านเศรษฐกิจ ด้านสังคมและวัฒนธรรม เป็นสิ่งที่ช่วยส่งเสริมให้เกิดองค์ประกอบด้านกายภาพให้มีความโดดเด่นและชัดเจนมากยิ่งขึ้น สังเกตได้จากความโดดเด่นของลักษณะทางกายภาพส่วนใหญ่ที่พบมีความสัมพันธ์และเชื่อมโยงกับคนในชุมชน โดยปรากฎให้เห็นและบุคคลทั่วไปสามารถเกิดการรับรู้ผ่านการตั้งถิ่นฐาน ภูมิทัศน์ชุมชน ลักษณะทางสถาปัตยกรรมที่มีความเฉพาะ สะท้อนออกมาเป็นอัตลักษณ์ทางกายภาพที่เกิดจากฐานรากทางวัฒนธรรมของชุมชนกาดกองต้าได้อย่างชัดเจน นำไปสู่การเสนอแนะแนวทางการพัฒนาในรูปแบบของผังชุมชน และมาตรการต่าง ๆ เพื่อกระตุ้นให้เกิดการตระหนักถึงคุณค่า สร้างแรงจูงใจการอนุรักษ์ และเป็นการเสริมสร้างความเข้มแข็งให้ฐานรากของชุมชน ตลอดจนเกิดการพัฒนาที่สอดคล้องกับเปลี่ยนแปลงของเมืองอย่างยั่งยืน