Een tankgracht van de Vordere Wasserstellung

<p>In opdracht van de gemeente Waddinxveen heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in augustus 2013 een opgraving uitgevoerd in de plangebieden ’t Suyt en Nooitgedacht, gemeente Waddinxveen. Hier zijn resten aangetroffen van de Vordere Wasserstellung, een Duitse verdedigingslinie uit de Tweede Wereldoorlog. Aangezien de voorgenomen bouwwerkzaamheden de archeologische resten in het plangebied zullen verstoren, was een opgraving noodzakelijk. Het primaire doel van deze opgraving was het veilig stellen van de wetenschappelijke informatie van deze vindplaats (behoud ex situ), een onderzoek dat selectief is ingestoken; slechts delen van de lineaire structuren zijn opgegraven. Er zijn vier opgravingsputten aangelegd. Hiermee is op twee plekken de tankgracht onderzocht en daarnaast een verbindingsloopgraaf tussen een nog bestaande boerderij (‘Nooitgedacht’) en een (vermoede) stelling. Het nu uitgevoerde onderzoek naar de tankgracht en daarmee samenhangende elementen (stellingen, loopgraven) is uniek in zijn soort. Bij toeval zijn in Nederland wel enkele tankgrachten archeologisch onderzocht, maar nooit is in detail gekeken naar constructie en opbouw van dergelijke tankgrachten. Historische bronnen zijn over het algemeen niet op dergelijke details gericht.<br>Het beeld van de tankgracht zoals dat uit het onderzoek naar voren komt is het volgende: de tankgracht heeft een breedte van ongeveer 11,5 m en een diepte van circa 1,8 m. De taluds hebben beide een hellingshoek van ongeveer 55 graden. Een zoektocht langs historische afbeeldingen, leverde het beeld op van structuren met een soortgelijke breedte, maar zonder verdere constructie erin of erlangs. De opgraving maakte echter duidelijk dat aan beide zijden van de bodem van de tankgracht versperringen in de vorm van houten palen met prikkeldraad waren aangebracht, klaarblijkelijk om infanteristen de doorgang te versperren. Dit lijkt niet helemaal te stroken met het gegeven dat de tankgracht deels vol water moet hebben gestaan gezien de hoge grondwaterstand, maar wellicht stak een deel van deze versperring boven water uit en/of was deze bedoeld om ook bootjes de doorgang te belemmeren. Op de bodem van de tankgracht werden langs de taluds takkenbossen aangetroffen en over de hele breedte van de bodem van de tankgracht een soort vezelige mat, mogelijk om begroeiing (rietvorming) tegen te gaan. De takkenbossen hadden wellicht een hele simpele functie: tegen uitglijden bij het uitgraven van de tankgracht en het aanbrengen van de prikkeldraadversperring. Het onderzoek heeft verder duidelijk gemaakt dat een tankgracht geen geïsoleerd fenomeen is. In de omgeving van de tankgracht hebben loopgraven en stellingen gelegen en mogelijk andere versperringen. In het plangebied werden de sporen van een Duitse loopgraaf opgegraven, die overigens ontmanteld lijkt te zijn. Er is geen houten constructie (meer) in aanwezig. Ook zijn stellingen aanwezig geweest, maar nu ontmanteld of door grondeigenaren verwijderd.</p>