Plangebied Amazonekwartier te Utrecht, gemeente Utrecht.

<p>
In opdracht van de gemeente Utrecht heeft RAAP in september 2025 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) uitgevoerd voor het plangebied Amazonekwartier te Utrecht in de gemeente Utrecht (figuur 1).
<p>
Conclusie
<p>
Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
<p>
• Volgens de gespecificeerde verwachting zoals geformuleerd in het eerder uitgevoerde bureauonderzoek zouden in het dekzand mogelijk archeologische resten uit de periode paleolithicum – midden neolithicum aanwezig kunnen zijn. Het betreft resten van kampementen die in de top van een podzolbodem worden verwacht.
<p>
• Tijdens het onderzoek zijn in meerdere boringen podzolbodems aangetroffen. In 32 boringen zijn sporen van bodemvorming in het dekzand vastgesteld, wat betekent dat hier een reële kans bestaat op het aantreffen van archeologische resten. In boringen 28 t/m 32, 35, 45, 48, 53, 59, 61 en 69 is een complete podzolbodem aanwezig. Op deze locaties kunnen derhalve resten van jagers-verzamelaars worden verwacht.
<p>
• In een enkel geval bleek dat er sprake was van twee podzolbodems ( figuur 6) in één boring en zou sprake kunnen zijn van twee archeologische niveaus. Het vermoeden is dat lokaal een tweede verstuiving van het dekzand heeft plaatsgevonden, waarna in de tweede laag ook podzolering heeft plaatsgevonden. Wanneer de podzol is gevormd is niet bekend.
<p>
• Het dekzand werd in meerdere gevallen afgedekt door een laag veen (Basisveen Laagpakket, Formatie Nieuwkoop) en/of een laag komklei (Formatie van Echteld). Het veen en de klei waren in verschillende mate aangetast door het menselijke ingrepen. In de kleilaag zijn in boringen 29, 32, 35, 46, 53 en 59 zeer kleine fragmenten houtskool aangetroffen.
<p>
• De top van de klei was overwegend zandig. De zandige bijmenging in de klei is hier geen natuurlijk fenomeen, maar heeft vermoedelijk een menselijke oorzaak. De sterk zandige komkleien zijn hoogstwaarschijnlijk aangetast tijdens de aanleg van de woonwijk in de jaren ‘60. De komklei had volgens het bureauonderzoek een hoge verwachting voor landgebruik en aan lage verwachting voor sporen van nederzettingen aangekoppeld. Beide verwachtingen zijn op basis van de resultaten uit het huidige onderzoek bevestigd.
<p>
• Niet overal in het plangebied is tot in de natuurlijke ondergrond geboord. Voor deze locaties bestaat de kans dat hier intacte podzolbodems aanwezig zijn. Voor deze locaties kan op basis van het huidige onderzoek geen nadere uitspraak worden gedaan en dient de archeologische verwachting te worden gehandhaafd.
<p>
Advies
<p>
Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in delen van het plangebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Daarom wordt geadviseerd om de plannen zodanig aan te passen dat verstoring wordt voorkomen. Dat kan door de ingrepen niet dieper dan 1,70 m -mv te laten reiken.
<p>
Indien planaanpassing niet mogelijk is, wordt aanbevolen in het kader van de bestaande planvorming de onderstaande vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen.
<p>
Geadviseerd wordt om een archeologisch onderzoek uit te voeren in de vorm van een archeologische begeleiding conform het Protocol Proefsleuven, zoals weergegeven in figuur 9. Dit houdt in dat tijdens de werkzaamheden een erkend archeologisch onderzoeksbureau toezicht houdt op het proces, met als doel te waarborgen dat eventuele archeologisch relevante sporen, structuren en vondsten niet worden aangetast. Indien dergelijke resten worden aangetroffen, zullen deze worden ingemeten, gedocumenteerd en – indien noodzakelijk – geborgen.
<p>
De keuze voor een archeologische begeleiding is voornamelijk gebaseerd op praktische overwegingen. Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat de podzolbodem zich zeer dicht bij of onder de grondwaterspiegel bevindt, waardoor een karterend booronderzoek niet uitvoerbaar is. Daarnaast zal het grootste deel van de geplande werkzaamheden plaatsvinden binnen het ophogingspakket, terwijl de vervanging van het riool en de plaatsing van de afvalcontainers op grotere diepte zal worden gerealiseerd. Aangezien met name de rioolvervangingen doorgaans worden uitgevoerd in smalle sleuven, is het graven van proefsleuven hier niet mogelijk. Een archeologische begeleiding vormt in dit
geval daarom het meest geschikte alternatief.
<p>
Geadviseerd wordt om de begeleiding uitsluitend uit te voeren op die locaties waar de ingrepen het archeologisch niveau het meest zullen beïnvloeden. Op deze punten kan worden getracht de bestaande kennishiaten met betrekking tot het steentijdlandschap te verkleinen en de potentie van de archeologische lagen in kaart te brengen. Dit kan worden gerealiseerd door middel van monsternames,
bijvoorbeeld voor pollenonderzoek en micromorfologisch onderzoek. Op deze wijze wordt de begeleiding vormgegeven als een kennisgestuurd onderzoek, gericht op het vergroten van het inzicht in de ontwikkeling van het steentijdlandschap in de wijk Overvecht
<p>
In de overige delen van het plangebied wordt in het kader van de voorgenomen bodemingrepen geen archeologisch vervolgonderzoek aanbevolen. Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q.
de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht (vondstmelding via ARCHIS).
<p>
Tot slot
<p>
Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Utrecht, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.
<p>