แนวทางการรับรองวิชาชีพโนตารีในประเทศไทย

การริเริ่มที่จะให้มีโนตารีขึ้นในประเทศไทยมีความคิดมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อมีการตราพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พ.ศ. 2457 ก็มีการกำหนดให้มีเจ้าพนักงานผู้มีอำนาจหน้าที่ออกหนังสือสำคัญซึ่งคือนายอำเภอ แนวคิดนี้ก็เป็นความคิดที่อยู่ในกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งของไทยมาตั้งแต่ดั้งเดิม คือ ในการวางระบบราชการของประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในเรื่องการบริหารจัดการงานยุติธรรมและการปกครองนั้นมีการกำหนดเจ้าพนักงานที่มีอำนาจหน้าที่ออกหนังสือสำคัญ และในวิธีพิจารณาความแพ่งจะเห็นถึงความมุ่งหมายของกฎหมายต้องการจะให้มีพนักงานเจ้าหน้าที่ซึ่งมีอำนาจหน้าที่เป็นผู้มีอำนาจเป็นพยาน หรือเป็นผู้ออกหนังสือสำคัญหรือรับรองหนังสือสำคัญ ทำให้เห็นถึงความมุ่งหมายของระบบกฎหมายไทยที่ต้องการให้มีโนตารีมานานอย่างยาวนานตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 เป็นต้นมาล่วงเลยมาจนถึงปัจจุบัน สถานการณ์การค้าและการลงทุนขยายตัวจากการเปิดเสรีทางการค้า และความพยายามรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจของหลาย ๆ ประเทศ และกลุ่มภูมิภาคต่าง ๆ ทำให้จำนวนธุรกรรมระหว่างเอกชนด้วยกัน และระหว่างเอกชนกับรัฐทวีขึ้นและซับซ้อน มีข้อยุ่งยาก และมีลักษณะนานาชาติมากยิ่งขึ้นเรื่อย ๆ และการลงลายมือชื่อในหนังสือทั้งปวงย่อมส่งผลกระทบต่อความผูกพัน หรือการเปลี่ยนแปลงสิทธิหน้าที่ หรือสถานะของบุคคลในลักษณะที่ซับซ้อนขึ้น ทำให้การจัดทำพยานหลักฐาน การให้คำแนะนำทางกฎหมาย และสิทธิหน้าที่ที่เกี่ยวข้องแก่คู่กรณีก่อนที่จะทำธุรกรรมนั้น ๆ อย่างชัดเจนแม่นยำมีความจำเป็นมากขึ้นด้วย รวมถึงเครื่องมือหรือกลไกที่จะช่วยตรวจสอบและป้องกันการเกิดข้อพิพาททางแพ่งและพาณิชย์ขาดระบบหลักประกันความถูกต้องและคุ้มครองคู่กรณีในกระบวนการยุติธรรมทางแพ่งและพาณิชย์ จึงมีความจำเป็นที่จะต้องมีการผลักดันการพัฒนาและการรองรับวิชาชีพโนตารีขึ้นแต่ปัจจุบันในประเทศไทยไม่มีผู้ใดที่รับรองสิทธิ ในลักษณะที่หากรับรองแล้วจะเชื่อถือได้ในความชัดเจนแน่นอนเนื่องจากประเทศไทยยังไม่มีวิชาชีพโนตารี นำไปสู่การปรับตัวของหน่วยงานรัฐ หน้าที่ในการเป็นพนักงานผู้มีอำนาจเป็นพยานซึ่งในต่างประเทศกำหนดให้เป็นอำนาจของโนตารีนั้น จึงอยู่ในความรับผิดชอบของเจ้าหน้าที่รัฐในการให้บริการประชาชน เช่น เจ้าพนักงานปกครอง กรมการปกครอง, กรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ, นายทะเบียน กรมพัฒนาธุรกิจการค้า เป็นต้น แต่ประเทศไทยยังไม่สามารถพัฒนาระบบกฎหมายของหน่วยงานรัฐต่าง ๆ เพื่อรองรับการดำเนินธุรกรรมหรือกิจกรรมของประชาชนได้ทันต่อสถานการณ์ กล่าวคือ การอำนวยความสะดวกในการทำธุรกรรมทางแพ่งและพาณิชย์เกิดความล่าช้า ขาดประสิทธิภาพ ขาดความเชื่อมโยงในระบบการรับรองเอกสาร การรับรองเอกสารหรือจัดทำนิติกรรมบางประเภทไม่สามารถทำได้เนื่องจากกฎหมายมิได้ให้อำนาจ รวมถึงขาดเครื่องมือหรือกลไกที่จะช่วยตรวจสอบและป้องกันการเกิดข้อพิพาททางแพ่งและพาณิชย์ขาดระบบหลักประกันความถูกต้องและคุ้มครองคู่กรณีในกระบวนการยุติธรรมทางแพ่งและพาณิชย์การที่ประเทศไทยยังไม่มีการรับรองวิชาชีพโนตารีเป็นวิชาชีพภายใต้การกำกับดูแลขององค์กรสภาวิชาชีพโนตารีอย่างเป็นทางการ ทำให้เกิดปัญหาต่าง ๆ ขึ้นตามมา 4 ประการที่ผู้เขียนมุ่งศึกษา ได้แก่ 1. ปัญหาการรับรองลายมือชื่อและเอกสารโดยเจ้าหน้าที่รัฐผู้มีอำนาจเป็นพยานและฐานทางกฎหมายในอำนาจการเป็นพยานของทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อและเอกสาร (Notarial Service)2. ปัญหาการรับรองลายมือชื่อและเอกสารด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ (Cyber Notary)3. ปัญหาการจัดเก็บเอกสารทางกฎหมาย4 ปัญหาที่ไม่มีการรับรององค์กรวิชาชีพโนตารีขึ้นอย่างเป็นทางการในประเทศไทยและแนวทางการเป็นสมาชิกของสหภาพโนตารีนานาชาติการศึกษาของการค้นคว้าอิสระนี้มีขอบเขตของการศึกษาค้นคว้าเพื่อศึกษาและทราบถึงแนวคิดเกี่ยวกับวิชาชีพเจ้าพนักงานรับรองลายมือชื่อ หรือเอกสาร หรือเจ้าพนักงานผู้มีอำนาจเป็นพยานตามกฎหมายไทย และเพื่อศึกษาถึงปัญหาเกี่ยวกับการรับรองลายมือชื่อ เอกสารและนิติกรรมในระบบกฎหมายไทย โดยรวบรวมจากกรณีศึกษาที่เกิดขึ้นจริง ทั้งในระบบหน่วยงานต่าง ๆ และศาล และวิเคราะห์เปรียบเทียบปัญหาทางกฎหมายไทยโดยศึกษาเปรียบเทียบกับระบบวิชาชีพโนตารีในต่างประเทศ ได้แก่ ระบบกฎหมายซิวิลลอว์ คือ ฝรั่งเศส เยอรมนี และอินโดนีเซีย และระบบกฎหมายคอมมอนลอว์ คือ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ และสิงคโปร์ เพื่อหาแนวทางในการจัดตั้งวิชาชีพโนตารีและแนวทางการจัดตั้งองค์กรสภาวิชาชีพโนตารีในประเทศไทยให้มีความชัดเจนแน่นอน เหมาะสม และสอดคล้องกับสภาพในสังคมปัจจุบันผลการศึกษาโดยสรุปคือ การออกแบบแนวทางการพัฒนาวิชาชีพโนตารีในประเทศไทยควรมีกฎหมายว่าด้วยโนตารีโดยใช้รูปแบบที่ดำเนินการตามแนวทางโนตารีในระบบซิวิลลอว์ ไม่ว่าจะเป็นในแง่คุณสมบัติ ทางการพัฒนาศักยภาพบุคลากร อำนาจในการมีอำนาจเป็นพยาน การจัดเก็บเอกสารทางกฎหมาย การรับรองลายมือชื่อและเอกสารด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ และรูปแบบของสภาวิชาชีพของโนตารี เนื่องจากโนตารีรูปแบบดังกล่าวจะช่วยสร้างความมั่นคงปลอดภัยทางกฎหมายในการทำธุรกรรมที่จะไม่เกิดความคลุมเครือและมีความมั่นใจเมื่อประชาชนทำธุรกรรม เป็นการป้องกันมิให้เกิดข้อพิพาท ทั้งการรับรองเอกสารและการรับรองหลักฐานแห่งสิทธิและนิติกรรม ด้วยเหตุว่าโนตารีปกป้องดูแลประโยชน์ส่วนเอกชนให้กับคู่กรณีทุกฝ่ายควบคู่กับการดูแลประโยชน์สาธารณะด้วย สำหรับการพัฒนาวิชาชีพโนตารีและลักษณะของสภาวิชาชีพโนตารีอย่างที่ควรจะเป็น โดยที่โนตารีได้รับมอบอำนาจรัฐให้ดำเนินการโดยอิสระและเป็นกลาง ไม่ควรใช้รูปแบบสภาวิชาชีพสำหรับวิชาชีพอิสระโดยทั่วไป สภาวิชาชีพโนตารีจึงต้องอยู่ภายใต้การควบคุมตรวจสอบของรัฐ และต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ข้อจำกัดบางอย่างโดยกฎหมายดังเช่นรูปแบบที่เป็นอยู่ใน 3 ประเทศที่ได้ศึกษาเปรียบเทียบ คือ เยอรมนี ฝรั่งเศส และอินโดนีเซีย