Binnendijks bedrijventerrein fase 1, gemeente Urk

ADC ArcheoProjecten heeft een waarderend veldonderzoek uitgevoerd in het gebied tussen de Domineesweg, de Zuidermeerdijk en de Zuidermeerweg ten zuiden van Urk, ten behoeve van het aanleggen van een binnendijks bedrijventerrein dat gaat aansluiten bij de aan te leggen Port of Urk. Dit is het waarderend archeologisch onderzoek voor fase 1 van de ontwikkeling en volgt op meerdere vooronderzoeken. Uit de vooronderzoeken is gebleken dat er zes clusters van archeologische indicatoren en een fossiel beekdal aan te wijzen zijn binnen deelgebied fase 1. Door de grote diepte waarop het merendeel van de clusters ligt, is de waardering uitgevoerd met een combinatie van methoden. Om te komen tot de waardering van de clusters, zijn: 174 avegaarboringen gezet in een verdichtend grid binnen de clusters 1 en 5 en op de ROC locatie; vijftien handgutsboringen gezet gevolgd door twee machinale steekboringen in de beekvulling ten behoeve van pollen- en zadenbemonstering voor paleobotanisch onderzoek inclusief zes 14C-dateringen; vijftien 14C-monsters gedateerd, archeologische indicatoren van alle zes de clusters; twee proefsleuven aangelegd en onderzocht op cluster 6, tevens AMK-terrein 15796. De gekarteerde clusters in plangebied Binnendijks bedrijventerrein, fase 1, liggen in een goed geconserveerd Vroeg Holoceen landschap. De aanvullende avegaarboringen hebben het beeld versterkt dat de clusters menselijke activiteiten representeren. Met name cluster 1 heeft onder andere relatief veel bewerkt vuursteen opgeleverd: hier is sprake van een vindplaats uit het Laat Mesolithicum. Uit het proefsleuvenonderzoek blijkt dat de hoger gelegen toppen van het Pleistoceen en delen van het Hollandveenpakket zijn geërodeerd en afgezet als detritus- en spoelzandlagen tegen de flanken van hogere delen van het dekzand. Op de flanken lijkt de dekzandtop veel minder aangetast te zijn door verspoeling. Centraal in het plangebied ligt een fossiel beekdal, dat met veen is opgevuld. Dateringen van het veen laten zien dat deze opvulling synchroon loopt met de vroegprehistorische activiteiten in het plangebied. Pollendeterminatie van monsters uit de veenvulling uit de beekloop hebben een vegetatiereconstructie opgeleverd, lopend van het Preboreaal tot en met het Laat-Subboreaal. In deze periode vallen de archeologische perioden Mesolithicum, Neolithicum en Bronstijd. Met name in het Mesolithicum en de overgang naar het Neolithicum zijn aanwijzingen voor menselijke invloed zichtbaar in de pollenneerslag. De 14C-dateringen van houtskool uit de clusters wijzen ook op aanwezigheid van mensen gedurende het Mesolithicum.
Voor de archeologische onderzoeken Port of Urk en Zeeheldenwijk (500 m naar het noordoosten gelegen) is een gebiedspecifiek archeologisch waarderingsschema opgesteld. De archeologische verwachting voor de relevante archeologische fenomenen in de ondergrond van Urk worden sterk bepaald op een op (paleo)landschap gebaseerde verwachting. De vindplaatsen 1, 2A en B, 3 en 4 worden allen op basis van de gebiedspecifieke waardering als behoudenswaardig gewaardeerd. In het beekdal is een veenpakket aanwezig dat is ontstaan in het Vroeg Holoceen. In dit veenpakket is ecologische informatie aanwezig uit de periode Mesolithicum tot en met Neolithicum. Het veen maakt daarom deel uit van een goed geconserveerd vroeg prehistorisch landschap. Als integraal deel van het bodemarchief is een deel van het beekdal tussen vindplaatsen 1 en 3 als behoudenswaardig aangemerkt. De clusters 5, 6 en de ROC-locatie zijn door de diffuse spreiding van of het ontbreken van archeologische indicatoren niet behoudenswaardig. Cluster 6 is een gewaardeerd AMK-terrein. Op de locatie is de verstoring door verspoeling tijdens en na het verdrinken van het landschap en latere aftopping tijdens de drooglegging van de polder zo ernstig, dat er geen sprake meer is van een behoudenswaardige vindplaats.