ภาษีพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง

ขยะพลาสติกเป็นหนึ่งในสาเหตุหลักที่ทำให้เกิดปัญหาสิ่งแวดล้อม อีกทั้งพลาสติกยังอาจปนเปื้อนสู่ห่วงโซ่อาหารและเป็นอันตรายต่อสุขภาพมนุษย์ได้ ขณะที่ปริมาณขยะพลาสติกเป็นปัญหาต่อสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย แต่เมื่อมีสถานการณ์แพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (covid-19) ก็ยิ่งทำให้ปัญหาสิ่งแวดล้อมทวีคูณขึ้นไปอีกและคาดว่าอาจจะมากกว่าเดิม เนื่องจากรัฐบาลได้ออกมาตรการการเว้นระยะห่างทางสังคม (Social Distancing) ซึ่งเป็นการสร้างระยะห่างระหว่างตัวเราเองกับคนอื่น ๆ ในสังคม เพื่อเป็นการยับยั้งโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (covid-19) ทำให้ประชาชนบางส่วนต้องหันมาสั่งอาหารจากแอปพลิเคชันจัดส่งอาหาร (food delivery application) ซึ่งสิ่งที่ตามมาก็คือปริมาณขยะบรรจุภัณฑ์จำนวนมหาศาล ส่วนใหญ่เป็นบรรจุภัณฑ์ที่เป็นพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง (Single Use Plastic: SUP) อาทิ กล่องพลาสติก แก้วพลาสติกช้อนส้อม หลอด ถ้วยรวมจาน เป็นต้น การค้นคว้าอิสระฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงแนวคิดภาษีสิ่งแวดล้อมสถานการณ์ปัญหา หลักการและแนวคิดพื้นฐานในการจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อม เพื่อทำการศึกษาว่ามาตรการทางกฎหมายในการจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อมอันเนื่องมาจากขยะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง (Single Use Plastic: SUP) ของประเทศไทยนั้น เพียงพอในการจัดการปัญหาดังกล่าวหรือไม่ อย่างไร รวมทั้งศึกษาต่อไปว่าในต่างประเทศได้แก่ ประเทศสเปน และมลรัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา มีการใช้มาตรการทางกฎหมายในลักษณะเช่นใด เพื่อหาข้อเสนอแนะแนวทางที่เหมาะสมสำหรับประเทศไทยในการกำหนดมาตรการทางกฎหมายภาษีเพื่อแก้ไขปัญหาพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง (Single Use Plastic: SUP) ทั้งนี้ได้กำหนดระเบียบวิธีการศึกษาในรูปแบบการศึกษาวิจัยทางเอกสารเป็นหลัก ทั้งภาษาไทย และภาษาต่างประเทศ ซึ่งประกอบด้วยตำรา หนังสือ บทความ งานวิจัย กฎหมายภายในของบางประเทศและกฎหมายระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้อง รวมถึง ข้อมูลทางอินเตอร์เน็ตของหน่วยงานภาครัฐและองค์กรทั้งหลายทั้งภายในและระหว่างประเทศที่มีความเกี่ยวข้องกับพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม อันเนื่องมาจากพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง ภาษีสิ่งแวดล้อม และภาษีพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง จากการศึกษาพบว่า แม้ในปัจจุบันประเทศไทยจะมีมาตรการในการจัดเก็บค่าธรรมเนียมรวมทั้งมาตรการทางภาษีที่มีความเกี่ยวข้องในการจัดการปัญหาขยะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้งแล้วก็ตาม แต่มาตรการดังกล่าวยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาดังกล่าวได้โดยตรง ทำให้ปัญหาขยะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง ยังคงสร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอยู่ ซึ่งปัญหานั้นสามารถแบ่งออกได้ดังนี้ ปัญหาประการแรก ได้แก่ ปัญหาของมาตรการจัดเก็บค่าธรรมเนียมเพื่อการจัดการขยะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง เนื่องจากค่าธรรมเนียมไม่อาจเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมหรือสร้างแรงจูงใจของผู้บริโภคได้ รวมทั้งไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อรักษาสิ่งแวดล้อมแต่อย่างใด ปัญหาประการสุดท้าย ได้แก่ ปัญหาของมาตรการจัดเก็บภาษีเพื่อจัดการขยะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง แม้ว่าจะมีมาตรการทางภาษีที่มีความเกี่ยวข้องกับการจัดการปัญหาขยะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้งแล้วก็ตาม แต่กรณีของมาตรการภาษีเงินได้ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างยั่งยืน รวมทั้งมาตรการภาษีสรรพสามิตก็ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างครอบคลุมเช่นกัน ดังนั้น เมื่อไม่มีมาตรการทางภาษีโดยเฉพาะเพื่อจัดการพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้งแล้ว ย่อมนำมาสู่ผลกระทบในด้านต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นพฤติกรรมของผู้บริโภค สุขภาพของประชาชน และจำนวนขยะพลาสติกที่เพิ่มมากขึ้น จากปัญหาที่กล่าวมา จึงเสนอให้มีการจัดเก็บภาษีจากพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้งจากปริมาณพลาสติกที่ไม่สามารถรีไซเคิลได้ ซึ่งมีลักษณะเป็นภาษีสิ่งแวดล้อม โดยมีจุดประสงค์เป็นการสร้างแรงจูงใจทางเศรษฐกิจเพื่อให้บุคคลตระหนักถึงต้นทุนที่แท้จริงของทรัพยากร อันจะส่งผลต่อพฤติกรรมของผู้ผลิตและผู้บริโภค และสร้างแรงจูงใจให้ลดการก่อมลพิษได้ โดยเป็นการจัดเก็บจากผู้ผลิตและผู้นำเข้า หน่วยงานที่มีหน้าที่ในการกำกับดูแลได้แก่ กรมสรรพสามิต นอกจากการจัดเก็บภาษีที่มีลักษณะเป็นมาตรการเชิงบังคับแล้ว การส่งเสริมกิจกรรมต่าง ๆ ซึ่งเป็นมาตรการทางอ้อมจะส่งเสริมให้ผู้บริโภคตระหนักรู้เกี่ยวกับปัญหาพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง และหันมาแก้ไขปัญหาดังกล่าวอย่างจริงจัง ดังนั้น มาตรการทางภาษีดังกล่าวล้วนแต่เป็นการลดปัญหาสิ่งแวดล้อมในระยะยาวที่มีประสิทธิภาพและรักษาสิ่งแวดล้อมให้มีความยั่งยืน ทั้งในปัจจุบันและอนาคตต่อไป