อุบัติการณ์และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการกลับมาเป็นซ้ำของผู้ป่วยวัณโรคในพื้นที่กรุงเทพมหานคร

ประเทศไทยเป็น 1 ใน 14 ประเทศ ที่มีภาระโรควัณโรคสูง และมีอัตราผู้ป่วยวัณโรคสูงกว่าค่าเฉลี่ยของโลก 1.3 เท่า การดำเนินงานควบคุมวัณโรคของประเทศไทยตั้งแต่ปี พ.ศ.2545-2559 พบอัตราการรักษาวัณโรคสำเร็จเฉลี่ยร้อยละ 78.87 การรักษาวัณโรคที่ไม่สำเร็จส่งผลให้มีจำนวนผู้ป่วยที่กลับมาเป็นซ้ำเพิ่มมากขึ้น โดยเฉพาะในพื้นที่เขตเมืองและกรุงเทพมหานคร การศึกษาในครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงปริมาณ แบบการศึกษาย้อนหลัง (Retrospective cohort study) เพื่อศึกษาอุบัติการณ์การกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำในพื้นที่กรุงเทพมหานคร โดยการเก็บรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิ จากฐานข้อมูลผู้ป่วยวัณโรค (National Tuberculosis Information Program) ระหว่างวันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2557 ถึง 30 พฤศจิกายน พ.ศ.2561 และวิเคราะห์อัตราอุบัติการณ์ในการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำโดยวิธี Kaplan-Meier และวิเคราะห์พหุปัจจัยโดยใช้ Cox regression model ผลการศึกษาจากจำนวนผู้ป่วยวัณโรค 13,707 คน มีอายุเฉลี่ย 44.58±16.91 ปี ส่วนใหญ่เป็นเพศชาย ร้อยละ 60.81 พบอุบัติการณ์ในการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำ เท่ากับ 6.25 ต่อ 1,000 คน-ปี (95% confidence interval [95% CI]: 5.48–7.13) ค่ามัธยฐานของระยะเวลาในการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำ 2.48 ปี (ค่าพิสัยควอไทด์: 0.16–4.91) สำหรับปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำ คือ น้ำหนักตัวของผู้ป่วยน้อยกว่า 50 กิโลกรัม (adjusted hazard ratio [aHR]=1.46, 95% CI: 1.07-2.00) และการมีโรคร่วมกับวัณโรค ได้แก่ โรคเบาหวาน (aHR=3.01, 95% CI: 1.83-4.96) และติดเชื้อเอชไอวี (aHR=2.12, 95% CI: 1.45-3.11) ข้อเสนอแนะในการศึกษาครั้งนี้คือ กระบวนการรักษาผู้ป่วยวัณโรคควรคำนึงถึงการคัดกรองน้ำหนักตัวผู้ป่วย (น้อยกว่า 50 กิโลกรัม) รวมทั้งคัดกรองโรคร่วมคือโรคเบาหวาน และการติดเชื้อเอชไอวีที่ส่งผลให้มีโอกาสเสี่ยงต่อการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำได้ นอกจากนี้ยังช่วยพัฒนารูปแบบการรักษาและติดตามเพื่อลดอุบัติการณ์การกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำต่อไป