Hofstede Reigersburg (AAR 134), MenA Gemeente Amsterdam

Van 17 t/m 21 augustus 2020 heeft MenA in opdracht van Gebiedsontwikkeling Science Park, Gemeente Amsterdam een Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven (IVO-P) uitgevoerd op een terrein op het Science Park in de Watergraafsmeer. De oorsprong van dit deel van Amsterdam ligt in het Diemer- of Watergraafsmeer, dat in de jaren 1627-1629 werd drooggemalen en ingericht als land- en tuinbouwgebied. In de loop van de 17de eeuw werd het daarnaast ook een populair vestigingsgebied voor gegoede Amsterdammers die hier een tweede (buiten)huis lieten bouwen. Van deze buitenplaatsen resteert tegenwoordig alleen nog Frankendael aan de Middenweg.
Op het oorspronkelijke kavel 40 aan de Kruislaan, nabij de ringdijk van de Watergraafsmeer lag de 17de-eeuwse hofstede Reigersburg. Het Inventariserend Veldonderzoek had tot doel om inzicht te krijgen in de aanwezigheid van resten van deze buitenplaats binnen het plangebied dat zou worden ontwikkeld. Ook ten aanzien van de precieze ligging bestond onduidelijkheid. Concreet ging het hierbij om de volgende onderzoeksvragen: 1. De algemene aard, samenstelling, ruimtelijke verspreiding en fysieke kwaliteit van eventuele archeologische structuren en vondsten. 2. De aanwezigheid en ligging van sporen en structuren gerelateerd aan de buitenplaats Reigersburg, van de oorspronkelijke midden 17de-eeuwse boerderij tot het in 1670 gebouwde buitenhuis en eventuele bijgebouwen zoals een oranjerie. 3. De aanwezigheid van latrines, een beerput en/of afvalkuilen, de constructie hiervan en de samenstelling van eventueel botanisch materiaal van de vulling. Het afval in de beerputten vormt belangrijk onderzoeksmateriaal naar de materiële cultuur als neerslag van sociaaleconomische ontwikkelingen door de eeuwen heen. 4. De aanwezigheid van een omgrachting, hetgeen moeilijk is op te maken uit overgeleverde kaarten en het 17de-eeuwse schilderij, als potentiële locatie – in combinatie met een latrine – van afvalconcentraties. 5. De materiële neerslag van wonen op Reigersburg en de vraag waarin de historisch bekende welstand van de bewoners wordt weerspiegeld in de materiële cultuur, of dit in het aardewerk zichtbaar is of alleen glaswerk en/of voedselresten. 6. De ruimtelijke verspreiding van sporen, structuren en vondstconcentraties, als indicatoren voor het gebruik en inrichting van het landhuis en omgeving, het uitgangspunt van de interpretatie van materiële cultuur als informatiebron over historische huishoudens achter de muren. 7. De inrichting / beplanting van de tuin van het buitenhuis en de aanwezigheid van exotische (tropische) flora gelet op de overzeese connecties van De Vicq en Scott. Het IVO bestond uit de aanleg en documentatie van vijf proefsleuven en twee profielen. Op basis hiervan kan het volgende beeld worden geschetst. Op gemiddeld NAP -6 m bevond zich een doorworteld kleisediment met daarop een waterafzetting van gelaagde klei. Hierop lag een pakket van venige klei tot circa NAP -5,5 m. Dit was de top van de in 1629 drooggelegde Watergraafmeer. Vanaf dat niveau was het terrein opgehoogd en ingericht als onderdeel van de buitenplaats Reigersburg (vraag 1 en 2). Hiervan resteerden binnen het plangebied twee kavelsloten en een daarop uitmondende goot (vraag 4). Verder lag aan de noordzijde van het terrein een muur die onderdeel heeft uitgemaakt van de tuinaanleg van Reigersburg (vraag 6 en 7). Deze muur was opgetrokken in rode baksteen van 23 x 10,5/11 x 4 cm en hiervan lag alleen nog de onderste baksteenlaag op zijn plaats. De materiële neerslag van wonen op Reigersburg bestond uit kleine hoeveelheden aardewerk en glas uit ophogingslagen en een slootvulling. Afvalkuilen ontbraken (vraag 5). Binnen het plangebied waren geen resten aanwezig van het buitenhuis en / of bijgebouwen (vraag 2). Wanneer in de profielen het oorspronkelijke maaiveld van de tuinen van Reigersburg zichtbaar zou zijn, dan bood dit mogelijkheden tot (ecologisch) onderzoek naar de beplanting en de aanwezigheid van exotische (tropische) flora (vraag 7). In de praktijk bleken nergens loopvlakken aanwezig, alleen de ophoging S 3 vlak onder het oppervlak. Op basis van deze bevindingen kan de ligging van Reigersburg worden gepreciseerd en kan van de verschillende historische kaarten die van Gerrit Drogenham uit circa 1700 als de meest betrouwbare worden beschouwd (vraag 2).