ICHAK YALLIG'LANISHIDA PH MIKRO-MUHIT VA NEYTROFIL INFILTRATSIYASI MIKROBIOM BILAN BOG'LANISH

Yallig‘lanishli ichak kasalliklari (IBD), jumladan Kron kasalligi va yarali kolit, immun tizim, genetik moyillik va atrof-muhit omillari, ayniqsa ichak mikrobiomasi o‘rtasidagi murakkab o‘zaro ta'sir natijasida yuzaga keladi. So‘nggi o‘n yillikdagi tadqiqotlar kasallik patogenezida nafaqat immun disbalans, balki ichak shilliq qavatidagi jismoniy-kimyoviy mikro-muhit, xususan, pH darajasi va neytrofil granulotsitlar infiltratsiyasi hal qiluvchi ahamiyat kasb etishini ko‘rsatdi. Ushbu keng qamrovli sharhda 2015-2025-yillar oralig‘ida nufuzli ilmiy bazalarda chop etilgan ma'lumotlarga asoslanib, yallig‘langan ichakdagi kislotali muhit (pH pasayishi) va neytrofil faolligining mikrobiom tarkibi va funksiyasiga ta'siri tahlil qilingan. Epitelial NHE3 nasosining disfunksiyasi natijasida yuzaga keladigan pH o‘zgarishi mikrobial disbiozni keltirib chiqarishi, bu esa o‘z navbatida neytrofillarning patologik migratsiyasini kuchaytirishi yoritilgan [1, 5]. Neytrofillar yallig‘lanish o‘chog‘ida to‘planib, nafaqat to‘qimalarni himoya qiladi, balki erkin radikallar va fermentlar ajratish orqali vaziyatni og‘irlashtirishi, shuningdek, pH ni yanada pasaytirishi mumkin [6]. Shu bilan birga, disbioz natijasida kamaygan qisqa zanjirli yog‘ kislotalari (SCFA), ayniqsa butirat, neytrofillarning apoptozini va yallig‘lanishga qarshi xususiyatlarini bevosita modulyatsiya qiladi [7]. Maqolada pH-mikrobiota-neytrofil o‘qi doirasidagi uch tomonlama muloqot mexanizmlari, shuningdek, ushbu yo‘nalishlarni terapevtik maqsadlarda qo‘llash imkoniyatlari, jumladan pH-sezgir probiyotiklar va butirat asosidagi strategiyalar muhokama qilingan [4, 9]. Xulosa qilib aytganda, ichakdagi pH mikro-muhiti va neytrofil infiltratsiyasi nafaqat yallig‘lanishning natijasi, balki mikrobiom orqali kasallikni qayta yo‘naltiruvchi asosiy patogenetik omillardir.