Archeologisch bureauonderzoek Galgeplaat en Slikken van den Dortsman te Oosterschelde, gemeente Schouwen-Duiveland, Tholen, Reimerswaal, Kapelle en Noord-Beveland

<p>Trident Archeologie heeft in oktober 2023 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Galgeplaat en Slikken van den Dortsman te Oosterschelde in de gemeente Schouwen-Duiveland, Tholen, Reimerswaal, Kapelle en Noord-Beveland. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning ten behoeve van plaatselijke zandwinning en zandsuppletie.</p><p>

Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:</p><p><ul>
<li>Vanaf ongeveer 12 en 3 m -NAP onder de slikken van de Dortsman geldt een niet nader tespecificeren verwachting voor de aanwezigheid van resten van tijdelijke kampementen van jagers-verzamelaars uit het paleo- en mesolithicum.
</li><li>Vanaf ongeveer 3 m -NAP onder de slikken van de Dortsman geldt een verwachting voor deaanwezigheid van resten van bewoning op eventueel aanwezige kwelders uit het laat neolithicumen het begin van de bronstijd.
</li><li>Vanaf eveneens ongeveer 3 m -NAP onder de slikken van de Dortsman geldt een verwachting voorresten van bewoning op het veen langs de getijdengeul die later de Schelde zou worden en zijnzijkreken uit de midden bronstijd tot in de vroege middeleeuwen.
</li><li>Vanaf maaiveld op de slikken van de Dortsman geldt een verwachting voor resten van bewoning opde kwelders van de jongere getijdenafzettingen uit de vroege middeleeuwen en daarna. Gezien hetfeit dat het hele onderzoeksgebied in het water van een getijdengebied ligt, zullen deze alleen nogaanwezig zijn als ‘verdronken dorp’.
</li><li>Buiten de slikken van de Dortsman is de volledige geologische opbouw tot in het Laat Plioceen /Vroeg Pleistoceen door getijdenwerking vanaf de vroege middeleeuwen opgeruimd. Hier geldtgezien het zeer dynamische getijdenmilieu geen verwachting meer op het aantreffen van restenvan bewoning uit welke periode dan ook.
</li><li>In het gehele onderzoeksgebied is wel sprake van de kans op de aanwezigheid van (delen van)scheepswrakken uit de vroege middeleeuwen en daarna. In de geulen zijn al enkele locatiesbekend van scheepswrakken, op de wadplaten niet, maar dat kan komen doordat ze in de geulenmakkelijker worden aangetroffen en ze in de wadplaten afgedekt zijn. Op de slikken van deDortsman kunnen ze langs de randen worden verwacht, niet zozeer onder de wadplaat.
</li><li>Op de Colijnsplaat ligt een Romeinse vindplaats: een cultusplaats waar in het verleden talloze wij-altaren aan de godin Nehallennia zijn opgevist. Het betreft een niet wettelijk beschermd terrein vanhoge archeologische waarde, maar het belang van de vindplaats is zonder meer internationaal.</ul></p><p>

Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het onderzoeksgebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Daarom wordt geadviseerd om de plannen zodanig aan te passen dat verstoring wordt voorkomen.
</p><p>
Indien planaanpassing niet mogelijk is, wordt een inventariserend veldonderzoek geadviseerd. De aanpak hiervan is afhankelijk van de plaatselijke situatie. Deze kan grofweg verdeeld worden in de vaargeulen, de wadplaten in de Oosterschelde, de slikken van Dortsman en Colijnsplaat.
</p><p>
Vaargeulen</p><p>
In de vaargeulen wordt geadviseerd om daar waar ingrepen plaats zullen vinden, akoestisch onderzoek te laten doen in de vorm van side-scan en multibeam sonar surveys, waarmee de waterbodem kan worden afgezocht naar resten op de waterbodem, aangevuld met magnetometersurvey waarmee naar ferromagnetische materialen gezocht kan worden op en onder de waterbodem. Gezien het feit dat de vaargeul recentelijk verdiept lijkt te zijn, is de kans klein dat resten van wrakken door recent slib zijn afgedekt. Aanbevolen wordt dit onderzoek in de vaargeulen van het gehele onderzoeksgebied te laten doen, omdat het relatief snel en goedkoop is. Afhankelijk van de uitkomst van het bureauonderzoek naar aanwezigheid van OO kan de data ten behoeve van OOO gebruikt worden voor interpretatie op archeologische waarden zoals offshore te doen gebruikelijk.
</p><p>
Slikken van de Dortsman</p><p>
Op de slikken van de Dortsman, waar zowel (delen van) scheepswrakken als sporen van bewoning op het land aanwezig kunnen zijn is deze methode mogelijk niet goed bruikbaar wegens onvoldoende waterdiepte bij vloed. De enige andere methode zal dan booronderzoek zijn met een verkennend doel: opsporen waar het archeologisch relevante niveau nog intact is en waar dus mogelijk archeologische resten nog kunnen worden verwacht, of niet. Dit booronderzoek is mogelijk wanneer de wadplaat veilig begaanbaar is, dus zo nodig bij eb en alleen op die delen die een stevige, begaanbare ondergrond hebben. Een alternatief is boren vanaf een ponton of ander vaartuig. Dit is goed mogelijk vanaf een waterdiepte van ongeveer een halve meter, bijvoorbeeld bij vloed, en kan zo nodig worden gecombineerd met ‘gewoon’ booronderzoek op land. Omdat een dergelijk onderzoek logistiek aanzienlijk gecompliceerder is dan booronderzoek op land wordt aanbevolen dit onderzoek uitsluitend uit te voeren waar gegraven ingrepen worden gepland.</p><p>

Deze methoden zijn geschikt om resten op te sporen van menselijke bewoning op het land. De te verwachten resten van menselijke activiteiten op, in en aan het water zijn door middel van booronderzoek echter niet goed op te sporen, omdat ze doorgaans slechts een kleine oppervlakte beslaan. Wanneer hier gegraven ingrepen zijn gepland, wordt aanbevolen deze archeologisch te begeleiden.</p><p>

Overige wadden en slikken</p><p>
Ons advies voor de overige wadplaten, dus buiten de slikken van de Dortsman, waar uitsluitend nog archeologische resten van menselijke activiteiten op en aan het water worden verwacht, luidt hetzelfde: begeleiding van de gegraven ingrepen.</p><p>

In geval van ophoging in plaats van ontgraving, wordt geen verder vervolgonderzoek geadviseerd.</p><p>

Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden onverwacht toch archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht (vondstmelding via Erfgoed Zeeland).</p><p>

Colijnsplaat</p><p>
Op Colijnsplaat is in het verleden een Romeinse cultusplaats aangetroffen in de vorm van stenen wij-altaren aan de inheemse godin Nehallennia. De vindplaats is een bekend archeologisch terrein van hoge waarde. Het is niet Rijksbeschermd, maar het belang van de vindplaats is zeker meer dan nationaal. Te verwachten valt dat wanneer hier ingrepen in of op de bodem gaan plaatsvinden de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) een voorbescherming op het terrein zal leggen in het kader van een aanwijzing tot Rijksmonument. Geadviseerd wordt dan ook hier geen enkele ingreep plaats te laten vinden, niet in de bodem en niet erop.</p><p>

Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Schouwen-Duiveland, Tholen, Reimerswaal, Kapelle en Noord-Beveland, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.</p>