การแก้ไขคำสั่งไม่ฟ้องคดีที่ผิดพลาดของพนักงานอัยการ

การพิจารณาสั่งคดีเป็นอำนาจหน้าที่ที่สำคัญประการหนึ่งขององค์กรอัยการในฐานะตัวแทนของรัฐในการรักษาความสงบเรียบร้อยของประชาชน ซึ่งพนักงานอัยการจะต้องใช้ความรอบคอบและความระมัดระวังอย่างยิ่งในการพิจารณาสั่งคดี รวมถึงจะต้องมีระบบการตรวจสอบที่มีประสิทธิภาพ เพื่อมิให้เกิดข้อผิดพลาดอันอาจกระทบต่อสิทธิของผู้ต้องหาหรือความเชื่อมั่นของประชาชนต่อกระบวนการยุติธรรม อย่างไรก็ตาม แม้จะมีการกำหนดแนวทางปฏิบัติและการตรวจสอบกลั่นกรองการพิจารณามีคำสั่งทางคดีไว้อย่างมีประสิทธิภาพเพียงใด ก็ต้องยอมรับว่าในทางปฏิบัติด้วยเหตุปัจจัยที่เกี่ยวข้องต่าง ๆ อาจทำให้เกิดข้อผิดพลาดในการพิจารณาสั่งคดีได้ เมื่อมีข้อผิดพลาดก็ควรที่จะต้องมีช่องทางในการแก้ไขความผิดพลาดนั้นมิให้ดำรงอยู่เป็นจุดด่างพร้อยของกระบวนการยุติธรรม ซึ่งสำนักงานอัยการสูงสุดได้มีระเบียบสำนักงานอัยการสูงสุดว่าด้วยการดำเนินคดีอาญาของพนักงานอัยการ พ.ศ. 2563 ข้อ 10 วรรคสาม กำหนดขั้นตอนปฏิบัติในการแก้ไขความเห็นและคำสั่งเดิมไว้ รวมถึงอัยการสูงสุดเองก็สามารถใช้อำนาจตามพระราชบัญญัติองค์กรอัยการและพนักงานอัยการ พ.ศ. 2553 มาตรา 15 แก้ไขคำสั่งเดิมของพนักงานอัยการได้ แต่หากเป็นคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องคดี กรณีย่อมต้องห้ามมิให้ฟ้องผู้ต้องหา เว้นแต่จะได้พยานหลักฐานใหม่อันสำคัญแก่คดีซึ่งน่าจะทำให้ศาลลงโทษผู้ต้องหาได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 147 แม้จะมีการตรวจสอบพบว่าคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องคดีนั้นผิดพลาดก็ตาม ทั้งนี้เพื่อคุ้มครองมิให้ผู้ต้องหาถูกติดตามดำเนินคดีโดยไม่มีที่สิ้นสุด การค้นคว้าอิสระฉบับนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาว่าการแก้ไขคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องคดีขัดต่อหลักการพื้นฐานของการดำเนินคดีอาญาหรือไม่ ศึกษาปัญหาในการแก้ไขคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องคดีที่ผิดพลาดของพนักงานอัยการตามกฎหมายไทย ตลอดจนค้นหาหลักเกณฑ์ในการแก้ไขคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องคดีที่ผิดพลาดที่เหมาะสมกับระบบกฎหมายไทย โดยทำการศึกษาเปรียบเทียบหลักเกณฑ์การแก้ไขคำสั่งไม่ฟ้องคดีของพนักงานอัยการในประเทศไทยกับในต่างประเทศ ได้แก่ ประเทศฝรั่งเศส ประเทศอังกฤษ ประเทศสหรัฐอเมริกา และประเทศออสเตรเลีย จากการศึกษาพบว่า การแก้ไขคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องคดีไม่ขัดต่อหลักการพื้นฐานของการดำเนินคดีอาญา และพนักงานอัยการในต่างประเทศสามารถแก้ไขคำสั่งไม่ฟ้องคดีได้อย่างกว้างขวางกว่าประเทศไทย โดยเฉพาะในประเทศอังกฤษและประเทศฝรั่งเศสมีกฎเกณฑ์เกี่ยวกับการตรวจสอบและแก้ไขคำสั่งไม่ฟ้องคดีไว้เป็นการเฉพาะ จึงเสนอแนะให้มีการแก้ไขเพิ่มบทบัญญัติให้สามารถแก้ไขคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องคดีที่ผิดพลาดได้ และวางหลักเกณฑ์ในการพิจารณาและวินิจฉัยแก้ไขคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องคดีที่ผิดพลาดไว้ให้ชัดเจน