KISLOTA-ISHQOR MUVOZANATINI TUZATISH (BIKARBONAT TERAPIYASI VA VENTILYATSIYA STRATEGIYASI) NEYTROFIL FUNKSIYASINI YAXSHILAYDIMI

Kislota-ishqor muvozanatining buzilishi, xususan metabolik va respirator atsidoz, kritik holatdagi bemorlarda eng keng tarqalgan laborator anomaliyalardan biri hisoblanadi. So'nggi o'n yillikda olib borilgan tadqiqotlar atsidozning nafaqat yurak-qon tomir va markaziy asab tizimiga salbiy ta'sirini, balki immun tizimi hujayralari, ayniqsa neytrofillar funksional faolligiga ham jiddiy zarar yetkazishini ko'rsatdi [1, 3]. Neytrofillar organizmning bakterial va zamburug'li infeksiyalarga qarshi birinchi himoya chizig'i bo'lib, ularning fagotsitar faolligi, oksidlovchi portlash qobiliyati va neytrofil hujayradan tashqari tuzoqlar (NETs) hosil qilishi pH qiymatiga sezgirligi bilan ajralib turadi [5, 8]. Ushbu sharhli maqolada 2015-2025-yillar oralig'ida nufuzli ilmiy bazalarda (PubMed, Web of Science, Scopus, Cochrane Library) chop etilgan tadqiqotlar asosida atsidoz/alkalozni tuzatish strategiyalarining neytrofil funksiyasiga ta'siri tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, og'ir metabolik atsidoz (pH < 7,2) sharoitida neytrofillarning apoptozga chidamliligi pasayadi, migratsion faolligi (kemotaksis) susayadi va mikroblarni o'ldirish qobiliyati 40-60% gacha kamayadi [7, 12]. Bikarbonat terapiyasi orqali pH ni 7,35-7,45 darajasiga tiklash neytrofillarning fagotsitar indeksini sezilarli darajada oshirishi va ularning bakteritsid faolligini normallashtirishi aniqlangan [15, 18]. Shu bilan birga, agressiv bikarbonat infuziyasi natijasida yuzaga keladigan metabolik alkaloz (pH > 7,55) ham neytrofillarning adezyon molekulalari (CD11b/CD18) ekspressiyasini pasaytirib, ularning yallig'lanish joyiga migratsiyasini buzishi mumkin [20, 22]. Ventilyatsiya strategiyalari nuqtai nazaridan, yuqori chastotali ossillyator ventilyatsiya (YECHV) va protektiv o'pka ventilyatsiyasi nafaqat gaz almashinuvini yaxshilaydi, balki alveolyar makrofaglar va neytrofillarning aktivatsiyasini kamaytirib, ventilator-assotsiatsiyalangan o'pka shikastlanishining oldini oladi [25, 28]. Ayniqsa, sepsis va septik shok bilan og'rigan bemorlarda pH va bikarbonat darajasini nazorat qilish neytrofil funksiyasini saqlab qolishda muhim ahamiyat kasb etadi [30, 32]. Ushbu maqola, shuningdek, neytrofillarning proton-sezuvchi retseptorlari (GPR4, TDAG8) orqali pH o'zgarishlariga javob berish mexanizmlarini va bu jarayonlarning klinik ahamiyatini yoritib beradi [35, 38]. Xulosa qilib aytganda, kislota-ishqor muvozanatini maqsadli tuzatish, xususan pH ni fiziologik chegaralarda ushlab turish, neytrofil funksiyasini optimallashtirish va kritik holatlarda kasallik prognozini yaxshilashning muhim komponenti hisoblanadi.