มาตรการทางกฎหมายในการจัดการปัญหามลพิษทางอากาศ: ศึกษากรณีปัญหาฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM 2.5)

ประเทศไทยประสบกับปัญหาฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน ซึ่งเป็นมลพิษทางอากาศมาตั้งแต่ช่วงปีพ.ศ. 2540 และมีแนวโน้มทวีความรุนแรงขึ้นตั้งแต่ปีพ.ศ. 2558 จนถึงปัจจุบัน วิทยานิพนธ์เล่มนี้มุ่งศึกษามาตรการทางกฎหมายสำหรับการป้องกัน ควบคุมและแก้ไขปัญหาฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน ของประเทศไทย โดยศึกษาเปรียบเทียบกับมาตรการทางกฎหมายของสหรัฐอเมริกาและสิงคโปร์จากการศึกษาพบว่ามาตรการทางกฎหมายในการป้องกันฝุ่นละอองของประเทศไทย ไม่มีการรับรองสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดีตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 ในเรื่องการจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมระดับจังหวัด ตามมาตรา 37 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ.2535 นั้นในทางปฏิบัติยังไม่มีการบังคับให้มีการจัดทำแผนดังกล่าวในทุกจังหวัด จากการศึกษามาตรการทางกฎหมายในการควบคุมการเกิดฝุ่นละออง พบว่า มีการกำหนดค่ามาตรฐานคุณภาพอากาศในบรรยากาศโดยทั่วไปของฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 ไม่เทียบเท่ากับค่ามาตรฐานของต่างประเทศ และปัญหาช่องว่างในการบังคับใช้กฎหมายต่อแหล่งกำเนิดมลพิษที่ไม่ถูกประกาศหรืออาจเกิดขึ้นใหม่ในอนาคต เนื่องจากการกำหนดมาตรฐานควบคุมมลพิษจากแหล่งกำเนิดนั้น ออกมาตรฐานควบคุมมลพิษได้เฉพาะแหล่งกำเนิดที่มีการประกาศจากรัฐมนตรีเท่านั้น ปัญหาการขาดความเป็นเอกภาพในการดำเนินงานของรัฐเรื่องอำนาจของหน่วยงานทับซ้อนกันระหว่างเจ้าพนักงานควบคุมมลพิษกับเจ้าพนักงานตามพระราชบัญญัติโรงงาน และบทกำหนดโทษในกรณีค่าปรับที่ไม่เทียบเท่ากับกฎหมายต่างประเทศ จากการศึกษามาตรการทางกฎหมายในการแก้ไขหรือกำจัดฝุ่นละออง พบว่ายังมีปัญหาเรื่องอำนาจหน้าที่ของหน่วยงานที่ทับซ้อนกันและปัญหาการขาดแคลนบุคลากรที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญและขาดความคล่องตัวในการปฏิบัติหน้าที่เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว ผู้เขียนจึงเสนอให้มีการแก้ไขปัญหาดังกล่าวทั้งการใช้มาตรการทางกฎหมายและมาตรการทางอื่นๆประกอบเข้าด้วยกันเพื่อแก้ไขปัญหาอย่างมีประสิทธิภาพ โดยมาตรการทางกฎหมายในการป้องกันการเกิดฝุ่นละอองแก้ไขโดยการเพิ่มบทบัญญัติรับรองสิทธิในการดำรงชีวิตอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ดีของประชาชน และกำหนดให้มีการจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมระดับจังหวัดตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ.2535 มาตรการทางกฎหมายในการควบคุมฝุ่นละอองนั้น เสนอแนะให้มีการกำหนดค่ามาตรฐานคุณภาพอากาศในบรรยากาศโดยทั่วไปของฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอนให้ทัดเทียมกับค่ามาตรฐานของต่างประเทศ การเพิ่มบทกำหนดโทษสำหรับเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษที่ไม่จัดให้มีระบบบำบัด เครื่องมือ หรืออุปกรณ์ที่ใช้กำจัดมลพิษ และการแก้ไขอัตราโทษค่าปรับให้สอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจในปัจจุบัน มาตรการทางกฎหมายในการแก้ไขหรือกำจัดฝุ่นละอองนั้น เสนอให้นำแนวทางการทำงานขององค์การพิทักษ์สิ่งแวดล้อม(USEPA) ของสหรัฐอเมริกามาใช้กับการใช้อำนาจหน้าที่ของเจ้าพนักงานควบคุมมลพิษเพื่อแก้ไขปัญหาเรื่องหน่วยงานรัฐขาดความเป็นเอกภาพและขาดความคล่องตัวในการปฏิบัติหน้าที่ และในส่วนของมาตรทางอื่นๆนั้นผู้เขียนเสนอให้มีการสนับสนุนการเผยแพร่ให้ความรู้และการปลูกจิตสำนึกแก่ประชาชน การออกนโยบายต่างๆ เช่น สนับสนุนการศึกษาวิจัยด้านเทคโนโลยีการป้องกันฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน และการพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะ เพื่อแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมในระยะยาว การจัดเก็บภาษีสิ่งแวดล้อมและการให้ประโยชน์ทางภาษี