ภาพตัวแทนของผู้หญิง: กรณีศึกษาผู้หญิงในภาพยนตร์ดิสนีย์แอนิเมชันและไลฟ์-แอ็กชันเจ้าหญิงดิสนีย์

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเปรียบเทียบภาพตัวแทนผู้หญิงที่นำเสนอในภาพยนตร์แอนิเมชันและไลฟ์-แอ็กชันเจ้าหญิงดิสนีย์ รวมถึงความสัมพันธ์ของการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการนำเสนอและเพื่อให้ทราบถึงอำนาจและอุดมการณ์ที่อยู่เบื้องหลังการนิยาม “ความเป็นหญิง” โดยการวิเคราะห์ตัวบท มุ่งเน้นพิจารณาการเล่าเรื่อง และตัวละคร จากภาพยนตร์แอนิเมชันและภาพยนตร์ไลฟ์-แอ็กชันของเจ้าหญิงดิสนีย์ที่มีเนื้อหามาจากเค้าโครงเรื่องเดียวกันทั้งหมด 10 เรื่อง ผลการศึกษาพบว่าการเล่าเรื่องสามารถจำแนกโครงเรื่องได้เป็น 3 รูปแบบหลัก คือ 1) ผู้หญิงที่โดนกลั่นแกล้งและรอคอยความช่วยเหลือจากผู้ชาย 2) ผู้หญิงที่กล้าที่จะตัดสินใจแต่ยังคงต้องการความรักจากผู้ชาย 3) ผู้หญิงที่เข้มแข็งและสามารถแก้ไขปัญหาด้วยตนเอง และ แก่นเรื่องได้ 3 รูปแบบคือ 1) การเชื่อมั่นในความดี ความถูกต้อง และคำสอน 2) การเชื่อมั่นและมีความมั่นใจในตนเอง 3) อย่าให้คุณค่าและตัดสินใครจากการเจอกันเพียงครั้งเดียว ทั้งนี้จากการศึกษาตัวละคร ซึ่งผลการศึกษาพบว่า 1 ) พื้นที่ที่ปรากฏพบว่าปรากฎตัวเป็นพื้นที่สาธารณะมากที่สุด จำนวน 63 ครั้ง 2) รูปร่างหน้าตาที่นิยม พบว่านิยมรูปร่างผอม ผิวขาว ผมยาว ใบหน้างดงามไม่มีตำหนิ มีการแต่งหน้าเข้ม 3) การแต่งกายภายที่ปรากฏ พบว่ามีการปรากฎการสวมใส่กระโปรงมากที่สุดจำนวน 13 ตัวละคร รวมไปถึงลักษณะการแต่งกายที่พบมากที่สุดคือการสวมใส่ชุดหรูหราจำนวน 15 ตัวละคร 5) ลักษณะนิสัยพบว่าสามารถจำแนกลักษณะนิสัยออกเป็น 2 กลุ่ม คือ ตัวละครที่มีลักษณะนิสัยเป็นไปตามขนบ 4 ตัวละคร และตัวละครที่มีลักษณะนิสัยไม่เป็นไปตามขนบ จำนวน 11 ตัวละคร จากการศึกษาพบว่าลักษณะสัมพันธบทที่พบนั้นมี 4 ลักษณะ ประกอบด้วย การคงเดิม ขยายความ ดัดแปลงและตัดทอน โดยในภาพยนตร์ไลฟ์-แอ็กชันทั้ง 5 เรื่องพบการคงเดิมโครงเรื่อง แก่นเรื่อง และตัวละคร จึงพบว่ามีการคงเดิมตัวละครในภาพยนตร์ไลฟ์-แอ็กชันเจ้าหญิงดิสนีย์ทุกเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นการคงเดิมรูปร่างหน้าตาหรือแม้แต่ลักษณะนิสัย ทั้งนี้เนื่องภาพยนตร์ไลฟ์-แอ็กชันเป็นภาพยนตร์ที่ถูกนำแสดงโดยคนจริง ในการผลิตและนำเสนอนั้นจึงต้องทำให้สมจริงมากยิ่งขึ้นจึงพบว่าลักษณะสัมพันธบทอย่างการขยายความที่หมายถึงในตัวบทปลายทางมีการเพิ่มเติมเนื้อหาในส่วนที่ตัวบทต้นทางไม่มี นอกจากนี้การขยายความยังอาจให้ความหมายเพิ่มเติมให้ส่งผลกับการแสดงความหมายของตัวบทปลายทางนั้นได้เข้ามาช่วยส่งเสริมให้ตัวละครสมจริงมากยิ่งขึ้น การดัดแปลงนั้นหมายถึงในตัวบทปลายทางมีการดัดแปลงเนื้อหาจนทำให้แตกต่างไปจากตัวบทต้นทาง โดยการดัดแปลงนั้นเป็นสิ่งที่สามารถเกิดขึ้นได้ในการถ่ายโยงตัวบท เนื่องจากการสัมพันธบทนั้นเป็นถือว่าเป็นการหยิบยืมเนื้อหาจากตัวบทต้นทางมาดังนั้นเมื่อมาถึงตัวบทปลายทางจึงสามารถเกิดการเปลี่ยนแปลงหรือดัดแปลงได้เพื่อให้เป็นไปตามความตั้งใจของผู้ผลิต ส่งผลให้เกิดการดัดแปลงโครงเรื่องให้สอดคล้องกับลักษณะนิสัยของตัวละคร รวมไปถึงในส่วนการดัดแปลงโครงเรื่องนั้นจะถูกปรับเปลี่ยนให้สอดคล้องกับแก่นเรื่อง ในส่วนของการตัดทอนพบได้น้อยที่สุดในการถ่ายโยงไปสู่ภาพยนตร์ไลฟ์-แอ็กชัน เนื่องจากภาพยนตร์ไลฟ์-แอ็กชันเจ้าหญิงดิสนีย์ส่วนใหญ่ต้องการจะรักษาความเป็นต้นฉบับไว้เพื่อให้ผู้รับชมยังคงสามารถเข้าใจภาพยนตร์ที่นำมาผลิตใหม่ได้โดยไม่ต้องทำความเข้าใจใหม่ โดยพบว่ามีการตัดทอนเกี่ยวกับตัวละคร ในภาพยนตร์ไลฟ์-แอ็กชัน จำนวน 2 เรื่อง จากการศึกษาพบว่ายังสะท้อนถึงอุดมการณ์ปิตาธิปไตยและการต่อรองในแต่ละยุคสมัยของภาพยนตร์ยุคใหม่ โดยยุคก่อนสตรีนิยมแสดงภาพผู้หญิงที่ถูกจำกัดการใช้ชีวิตและตีกรอบให้เป็นผู้ที่ได้รับช่วยเหลือเท่านั้น ขณะที่ยุคหลังสตรีนิยมมีภาพตัวแทนที่เข้มแข็งและยืนหยัดได้ด้วยตนเอง โดยภาพยนตร์ที่ผลิตในยุคใหม่นั้นได้สร้างภาพตัวแทนผู้หญิงที่เป็นตัวละครเอกที่เข้มแข็งและอิสระมากขึ้น เช่น "มาเลฟิเซนต์: กำเนิดนางฟ้าปีศาจ" และ "มู่หลาน" (Mulan, 2020)