การกำหนดค่าสินไหมทดแทนทางสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นจากการรุกรานของชนิดพันธุ์สัตว์น้ำต่างถิ่น: ศึกษากรณีการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำข้ามพรมแดน

ปัจจุบันได้พบการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำในประเทศไทยเป็นจำนวนมากในหลายพื้นที่และหลายจังหวัดรอบทะเลชายฝั่งอ่าวไทยของประเทศไทย จากจุดเริ่มต้นที่มีการนำเข้าปลาหมอคางดำของบริษัทเอกชนแห่งหนึ่งเข้ามาในประเทศไทยโดยได้ขออนุญาตต่อคณะกรรมการความหลากหลายทางชีวภาพของกรมประมง เพื่อนำปลาชนิดนี้เข้ามาเพื่อพัฒนาสายพันธุ์ปลานิลในประเทศไทยเมื่อช่วงปี พ.ศ. 2553 และต่อมาได้มีการพบการแพร่ระบาดของปลาชนิดนี้ครั้งแรกตามบริเวณแหล่งน้ำลำคลองในพื้นที่ตำบลยี่สาร อำเภออัมภวา จังหวัดสมุทรสงคราม เมื่อช่วงปี พ.ศ.2555 ปัจจุบันการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำในประเทศไทยยังไม่มีทีท่าว่าจะจบลง มิหนำซ้ำกลับพบว่าการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำยังได้ขยายพื้นที่ของการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำออกไปไกลจากจุดแรกที่พบการแพร่ระบาดเป็นจำนวนมากถึงหลายร้อยกิโลเมตรในช่วงระยะเวลาเพียงไม่กี่ปี ตัวอย่างเช่น พบการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำที่ภาคตะวันออกของประเทศไทย ได้แก่ จังหวัดจันทบุรีหรือตราด หรือภาคใต้ของประเทศไทย ได้แก่ จังหวัดนครศรีธรรมราชและสงขลา และปัจจุบันเริ่มมีการพบการแพร่ะบาดของปลาหมอคางดำในเขตพื้นที่แหล่งน้ำธรรมชาติของประเทศมาเลเซียแล้ว ซึ่งมีแนวโน้มสูงมากว่าการแพร่ระบาดของปลาชนิดนี้จะขยายพื้นที่การระบาดไปยังพื้นที่อื่น ๆ ในภูมิภาคอาเซียนอย่างประเทศกัมพูชา เวียดนาม และประเทศอื่น ๆ ในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในอนาคตอันใกล้นี้อีกการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำสร้างความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจเป็นอย่างมาก เนื่องจากปลาชนิดนี้เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานไล่กัดกินแย่งอาหารและที่อยู่อาศัยของชนิดพันธุ์พื้นถิ่นที่อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำหรือทะเล ส่งผลกระทบให้ชนิดพันธุ์สัตว์น้ำพื้นถิ่นลดจำนวนลงเป็นอย่างมาก ส่งผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพและระบบนิเวศภายในแหล่งน้ำหรือทะเลของรัฐเป็นอย่างมาก ซึ่งหากในอนาคตอันใกล้เกิดการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำข้ามพรมแดนไปสู่อาณาเขตของรัฐอื่น ก็ย่อมก่อให้เกิดความรับผิดในทางระหว่างประเทศแก่รัฐที่ก่อให้เกิดความเสียหายทางสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดนตามหลักความรับผิดของรัฐในทางกฎหมายระหว่างประเทศเกิดขึ้น ดังนั้น เมื่อเกิดความรับผิดในทางระหว่างประเทศแก่รัฐที่ก่อให้เกิดความเสียหายทางสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน รัฐที่ก่อให้เกิดความเสียหายจำต้องเยียวยาความเสียหายทางสิ่งแวดล้อมให้แก่รัฐที่ได้รับความเสียหายตามหลักกฎหมายระหว่างประเทศ ซึ่งการเยียวยาความเสียหายทางสิ่งแวดล้อมประกอบด้วย การทำให้กลับสู่สภาพเดิม, การชดใช้ค่าสินไหมทดแทน, การทำให้พอใจ เป็นต้น ซึ่งการเยียวยาความเสียหายทางสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นจากกรณีการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำข้ามพรมแดนโดยส่วนใหญ่นั้นเน้นไปที่การชดใช้ค่าสินไหมทดแทนที่เป็นตัวเงินเป็นหลัก ซึ่งมีประเด็นปัญหาว่าการกำหนดค่าสินไหมทดแทนทางสิ่งแวดล้อมที่เป็นตัวเงินจะมีการประเมินค่าสินไหมทดแทนเพื่อกำหนดจำนวนค่าสินไหมทดแทนจากพื้นฐานใด ซึ่งยังคงเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ในหมู่นักกฎหมายระหว่างประเทศ นอกจากนี้การชดใช้ค่าสินไหมทดแทนที่เป็นตัวเงินเพียงอย่างเดียวจะครอบคลุมความเสียหายทางสิ่งแวดล้อมจากกรณีดังกล่าวครบถ้วนหรือไม่ จึงอาจต้องมีกำหนดการเยียวยาความเสียหายรูปแบบอื่นที่มิใช่ตัวเงินร่วมด้วยไปกับการชดใช้ค่าสินไหมทดแทนที่เป็นตัวเงินการค้นคว้าอิสระฉบับนี้ จึงมุ่งเน้นศึกษาถึงแนวทางการกำหนดค่าสินไหมทดแทนทางสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นจากการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำข้ามพรมแดน ตลอดทั้งเสนอแนะแนวทางการประเมินค่าสินไหมทดแทนจากกรณีดังกล่าว ตลอดจนเสนอแนะแนวทางการเยียวยาความเสียหายทางสิ่งแวดล้อมที่มิใช่ตัวเงิน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการเยียวยาความเสียหายทางสิ่งแวดล้อมจากการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำข้ามพรมแดนให้ครอบคลุมกับความเสียหายที่แท้จริงมากที่สุด