Plangebied Lommersbroek te Lomm, gemeente Venlo.

Aanleiding en doelstelling In opdracht van Limburgs Landschap heeft RAAP in december 2024 t/m februari 2025 een archeologisch vooronderzoek en een cultuurhistorische inventarisatie uitgevoerd in de vorm van een bureauonderzoek voor het plangebied Lommerbroek te Lomm in de gemeente Venlo. Aanvullend is een archeologische veldinspectie uitgevoerd. Ter plaatse heeft Limburgs Landschap agrarische grond gekocht om aan natuurontwikkeling te doen. Omdat de ingrepen de vrijstellingsgrenzen voor archeologisch onderzoek overschrijden is door het bevoegd gezag een archeologisch onderzoek verplicht gesteld. Bijkomend wenst Limburgs Landschap de cultuurhistorische waarde van het terrein in kaart te brengen. Het doel van het archeologische bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting. Het doel van de cultuurhistorische inventarisatie is het inventariseren van mogelijke cultuurhistorische relicten in het plangebied en het plaatsen van deze relicten in hun historische context. Op basis van de resultaten wordt een advies gegeven over hoe om te gaan met archeologische resten en cultuurhistorische waarden. Resultaat veldinspectie en het archeologisch bureauonderzoek Het plangebied bevindt zich in het terrassenlandschap van de Maas dat in de ijstijden tot stand is gekomen. Volgens de geomorfogenetische kaart van het Maasdal bevindt het zich tussen twee verlande Dryasgeulen op een laag deel van het terras uit dezelfde koude fase van de laatste ijstijd. Op basis van de uitgevoerde veldinspectie kan echter gesteld worden dat de aanwezige hoogten binnen het plangebied eerder lagere delen van het interstadiale terras zijn die door de Maas gevormd zijn tijdens de laatste warme fase van de laatste ijstijd. Met name op de hogere delen van dat terras zijn aangrenzend aan het onderzoeksgebied (straal van 500 m rondom het plangebied) archeologische vondsten gedaan. Volgens historisch kaartmateriaal bleef het plangebied vanaf de nieuwe tijd tot heden onbebouwd. In het relatief lage en natte terrein waarin het plangebied zich grotendeels in bevindt geldt een lage verwachting voor kampements- en nederzettingsresten vanaf de steentijd. Wel geldt er een verwachting voor zogenaamde ‘natte’ archeologie, bestaande uit losse vondsten, rituele deposities en depots alsook sporen van landinrichting (nadrukkelijk ontwateringssystemen uit de middeleeuwen en nieuwe tijd). Op de flankerende hogere terrasresten die het plangebied doorsnijden alsook zoals in het verlengde van de Lommerbroekweg en ter hoogte van de historische Lommerbroeklossing geldt een hoge verwachting voor kampements- en nederzettingsresten vanaf het laatpaleolithicum alsook resten van begravingen. Resultaat cultuurhistorische inventarisatie Het plangebied kent een lange en interessante cultuurhistorische ontwikkelingsgeschiedenis die vermoedelijk begon in de volle middeleeuwen en vroegmoderne tijd met de ontginning van landbouwkampen aan de westzijde van het gebied en het graven van de Lommerbroeklossing voor de ontwatering van natte gebieden ten oosten van de Maas, de wateraanvoer naar de watermolen van kasteel Arcen en het vullen van de grachten bij dit kasteel. Vermoedelijk werd in het gebied turf gestoken vanwege de aanwezigheid van veen en een ontwateringssloot als de Lommerbroeklossing. Tevens werd het gebied eeuwenlang als gemeenschappelijke bezit van de dorpen Arcen en Lomm gebruikt voor de schapenbeweiding. In 1880 liet de gemeente het gebied ontginnen door de aanleg van wegen, greppels, sloten en percelen. Gedurende de 20e eeuw vervielen delen van deze ontginning tot natuur en zijn heden ten dage bos. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden er loopgraven in het gebied aangelegd. Delen van dit stelsel zijn nog aanwezig en behoren tot de meest aansprekende cultuurhistorische elementen in het gebied, samen met het tracé van de historische Lommerbroeklossing, de restanten van de 19e-eeuwse ontginning en het reliëf in het westelijke deel van het plangebied. Advies Archeologie Voor de zones waar geen graafwerkzaamheden plaatsvinden (opheffen van paden en aanvullen van de zone rondom de waterbuffer) zal archeologisch erfgoed niet worden verstoord. Het afdekken van deze zones met gebiedsvreemd materiaal zal zelfs een beschermende werking hebben op eventueel onderliggende archeologische resten. Bij het herprofileren van de bermsloten is de ingreep dermate beperkt dat ook daar geen noemenswaardig risico ontstaat voor archeologisch erfgoed. Daar waar ontgravingen echter tot op de minerale grond (dus tot onder de bouwvoor) zullen plaatsvinden zal het archeologische niveau ten gevolge van de werkzaamheden bloot komt te liggen. Daarom worden naargelang de precieze ingrepen verschillende vervolgstrategieën aanbevolen (zie 6.4)). Voor de maaiveldverlagingen wordt een veldinspectie met metaaldetectie geadviseerd om sporen van landinrichtingen in natte context op te sporen en te documenteren. Bij het aantreffen van belangwekkende resten kan door intiatiefnemer, aannemer en het bevoegd gezag overlegd worden gekozen worden tussen behoud in situ of ex situ. Bij het advies voor de tracévormige ingrepen wordt onderscheid gemaakt tussen zones waar middels extensieve- dan wel intensieve begeleiding archeologische onderbouwing van het project volstaat en eventueel verlies van erfgoed uitgesloten kan worden. Omdat er volgens het bodembelastingsonderzoek van de gemeente Venlo geen aanleiding is ongesprongen explosieven te verwachten binnen het plangebied wordt hiernaar geen verder onderzoek geadviseerd. De adviseur erfgoed namens het bevoegd gezag heeft hierin een besluit genomen (paragraaf 6.6) welke ruimtelijk is afgebeeld op figuur 17. Cultuurhistorie Geen van de geplande ingrepen heeft een uitgesproken negatieve invloed op de cultuurhistorische waarde van het gebied. De invloed die het behoud en herstel van de historische Lommerbroeklossing en de vernatting van het gebied hebben op de cultuurhistorische waarde i s zelfs positief te noemen omdat het oorspronkelijk vegetatietype nat grasland wordt hersteld. Daarbij wordt uitdrukkelijk vermeld dat het gebied behouden dient te worden als open grasland. Er moet voorkomen worden dat het gebied met (bos)struweel begroeit raakt en daardoor de historische openheid verliest. Het graslandbeheer zou daarop afgesteld moeten worden. Daarnaast is het mogelijk enkele suggesties te doen die mogelijke schade aan cultuurhistorische relicten tijdens de werkzaamheden kunnen voorkomen. Aangeraden wordt te proberen bestaande waterlopen zo veel mogelijk te verondiepen in plaats van geheel te dempen zodat deze toch herkenbaar blijven. Dit geldt specifiek voor de huidige Lommerbroeklossing, een ontginningsrelict uit 1880. Daarnaast wordt aangeraden om bij het uitvoeren van de werkzaamheden te letten op de aanwezigheid van loopgraven uit de Tweede Wereldoorlog en waardevol (half)natuurlijk reliëf in het westen van het gebied. Schade aan dit laatste element kan worden voorkomen door reliëfvolgend afgraven.