สิทธิในการดำเนินคดีปกครองของบุคคลล้มละลาย

ก่อนหน้าที่ผู้เขียนจะทำการศึกษาในการค้นคว้าอิสระนี้ ผู้เขียนมีความรับรู้และเข้าใจมา โดยตลอดว่าประชาชนชาวไทยย่อมมีสิทธิเสรีภาพที่จะกระทำการใดก็ได้ตราบเท่าที่ไม่ขัดต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมายหรือไม่มีกฎหมายบัญญัติห้ามไว้ เนื่องจากรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยได้ให้การรับรองและคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนเอาไว้อย่างกว้างขวาง ซึ่งรวมถึงสิทธิเสรีภาพในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมทางปกครอง โดยมีศาลปกครองเป็นผู้อำนวยความยุติธรรมให้เกิดขึ้นแก่ประชาชนด้วย จนกระทั่งในปี พ.ศ.2563 มีคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดฉบับหนึ่ง ได้วินิจฉัยตีความจำกัดสิทธิในการฟ้องร้องต่อสู้คดีปกครองของบุคคลล้มละลาย โดยขยายไปถึงการจำกัดสิทธิต่างๆ ที่บุคคลล้มละลายมีตามกฎหมายเพิ่มเติมไปกว่าการจำกัดสิทธิเฉพาะคดีที่เกี่ยวข้องกับทรัพย์สินหรือกิจการของบุคคลล้มละลาย ด้วยกรอบความรู้ความเข้าใจที่มีอยู่เดิม ผู้เขียนมีความเห็นว่าการวินิจฉัยตีความในลักษณะดังกล่าวน่าจะไม่สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญและกฎหมายล้มละลาย จึงได้ทำการศึกษาโดยพิจารณาเรื่องการดำเนินคดีปกครอง และเรื่องการจำกัดสิทธิของบุคคลล้มละลายทั้งในระบบกฎหมายไทย กฎหมายเยอรมัน และกฎหมายอังกฤษการศึกษาทั้งสามระบบกฎหมายดังกล่าว พบว่า ในภาพรวมของการดำเนินคดีปกครองโดยทั่วไปนั้น ผู้ที่จะมีสิทธิฟ้องคดีปกครองได้ต้องเป็นผู้ที่สิทธิ ประโยชน์ หรือส่วนได้เสียถูกกระทบกระเทือน หรือเป็นผู้ที่ได้รับความเดือดร้อนเสียหาย หรืออาจได้รับความเดือดร้อนเสียหายจากการกระทำหรือละเว้นกระทำของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่รัฐ โดยผู้นั้นต้องมีความสามารถในลักษณะเดียวกันกับความสามารถในการฟ้องคดีทางแพ่ง ส่วนในเรื่องสิทธิของบุคคลล้มละลาย พบว่า กฎหมายล้มละลายมีวัตถุประสงค์เพื่อพิทักษ์รักษากองทรัพย์สินของบุคคลล้มละลายให้สามารถนำไปแบ่งชำระหนี้แก่เจ้าหนี้อย่างมีประสิทธิภาพ จึงจำเป็นต้องมีบทบัญญัติจำกัดสิทธิห้ามมิให้บุคคลล้มละลายกระทำการบางอย่างด้วยตนเองโดยพลการที่จะส่งผลกระทบต่อกองทรัพย์สินของบุคคลล้มละลาย โดยให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินการแทนบุคคลล้มละลายนั้น ทั้งนี้บุคคลล้มละลายยังคงมีสิทธิที่จะกระทำการอื่นๆ ด้วยตนเองได้หากเป็นผู้ที่มีความสามารถตามกฎหมายแพ่ง และไม่มีกฎหมายบัญญัติห้ามไว้เป็นการเฉพาะ ประกอบกับคำวินิจฉัยของศาลฎีกาในคดีอาญาและศาลปกครองสูงสุดในคดีอื่น ได้เคยวินิจฉัยอย่างชัดเจนว่า บุคคลล้มละลายจะถูกจำกัดห้ามมิให้ฟ้องร้องต่อสู้คดีด้วยตนเองเฉพาะแต่กรณีคดีแพ่งที่เกี่ยวข้องกับทรัพย์สินเท่านั้น ด้วยเหตุนี้ บุคคลล้มละลายจึงยังคงมีสิทธิในการดำเนินคดีปกครองที่ไม่มีความเกี่ยวข้องกับทรัพย์สินหรือกิจการของบุคคลล้มละลายได้ด้วยตนเอง อันเป็นสิทธิเสรีภาพในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมทางปกครองตามที่รัฐธรรมนูญได้รับรองไว้ ดังนั้น การตีความของศาลปกครองสูงสุดในคำพิพากษาในปี พ.ศ.2563 ดังกล่าว จึงไม่สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญและกฎหมายล้มละลายอย่างไรก็ตาม เพื่อให้การตีความเป็นไปอย่างสอดคล้องกับรัฐธรรมนูญและกฎหมายล้มละลาย ศาลปกครองจึงควรตีความโดยใช้ถ้อยคำอย่างชัดเจนระบุจำกัดสิทธิในการดำเนินคดีปกครองของบุคคลล้มละลายเฉพาะแต่คดีที่เกี่ยวข้องกับทรัพย์สินเท่านั้น ซึ่งเป็นคดีทำให้ได้ทรัพย์สินมาหรือทำให้ต้องสูญเสียทรัพย์สินของบุคคลล้มละลายที่มีอยู่แล้วไป หรือคดีที่เกี่ยวกับการบริหารจัดการหรือดำเนินธุรกิจการค้า หรือกิจการของบุคคลล้มละลาย โดยไม่ต้องขยายความไปถึงสิทธิอื่นๆ ตามกฎหมายของบุคคลล้มละลาย อันจะมีผลให้การดำเนินคดีปกครองอื่นๆ ซึ่งโดยสภาพไม่มีความเกี่ยวข้องกับทรัพย์สินหรือกิจการดังกล่าว เช่น คดีที่เกี่ยวกับสถานะหรือสัญชาติของบุคคล บุคคลล้มละลายจะยังคงมีสิทธิดำเนินคดีปกครองเหล่านี้ได้ด้วยตนเอง อันเป็นไปตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญและกฎหมายล้มละลาย อย่างที่ควรจะเป็น