การปรับประโยชน์ใช้สอยพื้นที่ทางประวัติศาสตร์: กรณีศึกษา โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ ถนนบำรุงเมือง จังหวัดกรุงเทพมหานคร

โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจเป็นอาคารที่สร้างขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2438 ในยุคปฏิรูประบบการศึกษาไทยร่วมไปกับการพัฒนาประเทศให้ทันสมัยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจได้ถือกำเนิดขึ้นเป็นโรงพิมพ์ในยุคแรกของประเทศไทย และกลายเป็นมรดกทางสถาปัตยกรรมประเภทโบราณสถานที่มีความสำคัญยิ่งทางศิลปวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของประเทศในปัจจุบัน ต่อมาหลังจากการเลิกกิจการและเกิดการเปลี่ยนแปลงของบริบทแวดล้อมต่าง ๆ ได้ส่งผลให้อาคารหลังนี้ถูกทิ้งร้าง ขาดการใช้งานและการบำรุงรักษาที่ดี ในขณะที่ลักษณะทางกายภาพของอาคารยังคงสภาพค่อนข้างดีเฉกเช่นรูปแบบเดิมเมื่อครั้นเริ่มสร้าง แต่เริ่มมีปัญหาด้านความแข็งแรงของโครงสร้างอาคาร เกิดปัญหาความชื้นตามส่วนประกอบต่างๆ ทั้งงานปูนและงานไม้ องค์ประกอบบางส่วนผุพังและเริ่มชำรุดเสียหายจากการดัดแปลงการใช้สอย ดังนั้น เราจึงควรรีบค้นหาแนวทางในการอนุรักษ์งานศิลปสถาปัตยกรรมหลังนี้ไว้ก่อนที่จะสูญเสียไปกับเงื่อนไของกาลเวลา วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิจัยและออกแบบงานสถาปัตยกรรมประเภทการปรับเปลี่ยนประโยชน์ใช้สอยของอาคารโรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจซึ่งอยู่ในพื้นที่ทางประวัติศาสตร์ย่านถนนบำรุงเมือง โดยอาศัยเกณฑ์การออกแบบ 3 ประเด็นสำคัญ คือ 1) การอนุรักษ์คุณค่าศิลปวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ 2) การอนุรักษ์พลังงานและสิ่งแวดล้อม และ 3) การส่งเสริมสังคมและเศรษฐกิจชุมชนของพื้นที่ ผ่านกระบวนการสำรวจรังวัดอาคารด้วยเทคโนโลยีเลเซอร์สแกนเนอร์ และกระบวนการออกแบบที่อ้างอิงทฤษฎีทางการปรับเปลี่ยนประโยชน์ใช้สอยทางสถาปัตยกรรม เกณฑ์การประเมินด้านอนุรักษ์จาก UNESCO และเกณฑ์ประเมินอาคารเขียว (TREES) ร่วมกับการวิเคราะห์ลักษณะชุมชนเดิม ผลลัพธ์ของงานออกแบบการปรับเปลี่ยนประโยชน์ใช้สอยนี้น่าจะเป็นการสร้างองค์ความรู้ในการออกแบบเชิงอนุรักษ์และพัฒนารูปแบบสถาปัตยกรรมใหม่ในบริบททางประวัติศาสตร์อย่างเหมาะสมและสร้างสรรค์ เพื่อสืบทอดมรดกทางสถาปัตยกรรมหลังนี้ไว้ให้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์แก่คนรุ่นหลังต่อไป