รถแห่อีสาน: มหรสพสัญจรข้ามพรมแดนวัฒนธรรม

วิทยานิพนธ์นี้ศึกษาการสร้างวัฒนธรรมดนตรีที่รู้จักกันในชื่อ “รถแห่” ในฐานะความเป็น “อีสานใหม่” ภายใต้พลวัตแห่งยุคสมัย เพื่อให้เห็นถึงลักษณะเฉพาะตัว การก่อเกิด และพลวัตของดนตรีอีสานใหม่ที่ปรากฏบนรถแห่ นอกจากนั้นยังต้องการชี้ให้เห็นถึงวิถีการเติบโตของรถแห่ภายใต้เงื่อนไขทางสังคม วัตถุ และเทคโนโลยีต่างๆ ผู้ศึกษาพิจารณารถแห่ผ่านกรอบการศึกษาดนตรีของกลุ่มวัฒนธรรมลาวและอีสาน แนวคิดในทางมานุษยวิทยาดนตรี (anthropology of music) วัตถุทางวัฒนธรรม (material culture) และมานุษยวิทยาดิจิทัล (digital anthropology) ผู้ศึกษาใช้วิธีการศึกษาที่หลากหลาย ทั้งวิธีการแบบชาติพันธุ์วรรณนาออนไลน์และออฟไลน์ ได้แก่ การเข้าร่วมกลุ่มของคนรถแห่ในเฟซบุ๊ก การเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์และสังเกตการณ์เจ้าของ ผู้สร้าง และผู้แสดงบนรถแห่ในจังหวัดมหาสารคามและจังหวัดชัยภูมิ รวมทั้งเข้าไปมีส่วนร่วมในการแสดงของชาวรถแห่ในพื้นที่การแสดงทั้งในและนอกอีสาน ตั้งแต่ช่วงเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2562–เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2565 นอกจากนี้ ผู้ศึกษาวิเคราะห์ทำนอง จังหวะ และเนื้อหาของเพลงที่รถแห่นิยมเล่นผู้ศึกษาพบว่ารถแห่ก่อตัวขึ้นมาในช่วงทศวรรษที่ 2550–2560 รถแห่ได้รับการพัฒนาต่อยอดความรู้และทักษะมาจากการแสดงดนตรีที่เคยมีอยู่เดิมในท้องถิ่นอีสาน ผสมผสานเข้ากับเทคโนโลยีสมัยใหม่ นั่นจึงมีส่วนทำให้รถแห่ได้มีบทบาทสำคัญในพื้นที่การแสดงต่างๆ เช่น ในพิธีกรรม การเฉลิมฉลองทั้งในและนอกพื้นที่อีสาน รวมถึงกลายเป็นสื่อบันเทิงที่มีชื่อเสียงโด่งดังในพื้นที่การแสดงออนไลน์ ความแตกต่างบนพื้นที่เหล่านี้แสดงถึงความสัมพันธ์ที่รถแห่มีส่วนสร้างและแสดงออกในพื้นที่เหล่านั้น กล่าวได้ว่ารถแห่คือภาพแทนของความเป็น “อีสานใหม่” ในรูปแบบของคนดนตรี มหรสพ และการแสดงที่มีการเคลื่อนย้ายข้ามพรมแดนทางวัฒนธรรมอีสานภายใต้สังคมและวัฒนธรรมที่มีความเปลี่ยนแปลง อีกทั้งเมื่อเผชิญสถานการณ์วิกฤตยังสามารถปรับตัวจนกลับมายิ่งใหญ่ได้อีกครั้ง