การหย่าโดยความยินยอม: ศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายต่างประเทศ

ปัญหาเรื่องการหย่าร้างที่มีจำนวนเพิ่มมากขึ้น เป็นเรื่องสำคัญประการหนึ่งที่หลายประเทศให้ความสำคัญกับการแก้ปัญหาดังกล่าว เนื่องจากสถาบันครอบครัวเป็นความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกับคนทุกคนและมีส่วนช่วยในการขัดเกลาพฤติกรรมต่าง ๆ ทั้งนี้ การหย่าโดยความยินยอมถือเป็นการยุติการสมรสที่ง่ายที่สุดในสังคมไทย จากการตรวจสอบสถิติข้อมูลการจดทะเบียนหย่าของกรมการปกครอง พบว่า อัตราการจดทะเบียนหย่าเพิ่มมากขึ้นต่อเนื่องทุกปี ซึ่งการหย่านี้ไม่เพียงแต่กระทบต่อสถานภาพของคู่สมรส แต่ย่อมมีผลกระทบไปถึงเรื่องของบุตร และการแบ่งแยกทรัพย์สินที่จะตามมา บทบัญญัติเรื่องการหย่าโดยความยินยอมในประเทศไทย มีปรากฏอยู่ในกฎหมายมาอย่างยาวนาน ตั้งแต่สมัยกฎหมายตราสามดวง จนกระทั่งมีประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งบทบัญญัติในเรื่องนี้ไม่ได้กำหนดถึงรายละเอียดและขั้นตอนที่ซับซ้อน เพื่อให้อิสระในการตัดสินใจของคู่สมรสอย่างเต็มที่ รวมถึงการกำหนดในเรื่องอำนาจปกครองบุตร และเรื่องทรัพย์สินที่คู่สมรสสามารถตกลงกันได้เอง กฎหมายจะกำหนดไว้เป็นหลักการกว้าง ๆ ว่าหากคู่สมรสไม่สามารถตกลงกันได้ ให้ศาลเป็นผู้ชี้ขาด ซึ่งบทบัญญัติในเรื่องการหย่าโดยความยินยอมนี้มิเคยได้รับการแก้ไขเปลี่ยนแปลง แม้สภาพเศรษฐกิจและสภาพสังคมไทยจะมีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างมากแล้วก็ตามทั้งนี้ จากลักษณะของกฎหมายในเรื่องการหย่าโดยความยินยอม จึงทำให้เกิดประเด็นปัญหาที่นำมาพิจารณาว่ากฎหมายมีกลไกในการตรวจสอบเจตนาที่แท้จริงของคู่สมรสที่ประสงค์จะหย่ากันอย่างแท้จริงอย่างไร เพราะไม่มีกลไกใดในกฎหมายที่จะเข้ามาช่วยกลั่นกรอง รวมถึงเรื่องการตกลงเกี่ยวกับอำนาจปกครองบุตรผู้เยาว์ที่อาจไม่ได้คำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์สูงสุดของบุตรอย่างแท้จริง และเรื่องการแบ่งแยกทรัพย์สินที่คู่สมรสตกลงกันได้เองอย่างอิสระ อาจทำให้เกิดความไม่เป็นธรรมและนำไปสู่การนำคดีขึ้นสู่ศาลในที่สุดได้ การศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาดังกล่าวจึงทำให้เราพบว่ากฎหมายในปัจจุบันอาจยังไม่เพียงพอต่อการคุ้มครองสิทธิในด้านต่าง ๆ ของคู่สมรสและบุตรในครอบครัวที่มีการหย่าร้างได้จากการศึกษารูปแบบของกฎหมายเรื่องการหย่าโดยความยินยอมในประเทศอินเดียของผู้นับถือศาสนาฮินดู ประเทศเกาหลีใต้ และประเทศฝรั่งเศส พบว่าทั้งสามประเทศมีการกำหนดเงื่อนไขและขั้นตอนในการหย่าโดยความยินยอมที่น่าสนใจ มีการกำหนดระยะเวลารอคอยเพื่อให้คู่สมรสไตร่ตรองอย่างรอบคอบเกี่ยวกับการหย่า มีกลไกที่ศาลหรือทนายความจะเข้ามาช่วยตรวจสอบเจตนาของคู่สมรส เรื่องการกำหนดอำนาจปกครองบุตร และการแบ่งแยกทรัพย์สิน เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมมากที่สุด จึงทำให้กฎหมายเรื่องการหย่าโดยความยินยอมมีประสิทธิภาพในแง่ของการที่สามารถรักษาสถาบันครอบครัวไว้ได้ แต่แม้คู่สมรสมีความประสงค์จะหย่ากันอย่างแท้จริง กลไกที่มีอยู่ในกฎหมายก็สามารถลดปัญหาต่าง ๆที่อาจจะตามมาในอนาคตได้ด้วยเช่นกัน ดังนั้น การพิจารณาและวิเคราะห์เปรียบเทียบกับกฎหมายของทั้งสามประเทศดังกล่าว จึงเป็นแนวทางหนึ่งที่จะสามารถนำมาปรับปรุงกฎหมายในประเทศไทยให้เกิดความเหมาะสมและสามารถลดปัญหาครอบครัวในสังคมไทยได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น