AZƏRBAYCANIN NEYTRALLIQ SİYASƏTİ VƏ ONUN NƏTİCƏLƏRİ

Azərbaycan Respublikası müstəqillik qazandığı 1991-ci ildən etibarən beynəlxalq münasibətlərdə balanslaşdırılmış və neytral siyasət yürütməyə çalışmışdır. Bu siyasət xüsusilə Rusiya-Qərb qarşıdurmasının dərinləşdiyi dövrlərdə və son olaraq Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda daha da aktuallaşmışdır. Azərbaycan bir tərəfdən Rusiya ilə strateji əməkdaşlıq münasibətlərini qorumağa çalışarkən, digər tərəfdən Avropa İttifaqı və ABŞ ilə enerji, təhlükəsizlik və iqtisadi sahələrdə əməkdaşlığı genişləndirməkdədir. Eyni zamanda Türkiyə ilə hərbi-siyasi tərəfdaşlıq, İranla isə həssas münasibətlərin idarə olunması bu siyasətin mürəkkəbliyini göstərir. Bu məqalədə Azərbaycanın neytrallıq siyasətinin formalaşma mərhələləri, əsas xarici aktorlarla münasibətlər sistemində təzahürü və bu siyasətin regionda baş verən geosiyasi dəyişikliklərə qarşı dayanıqlılığı təhlil olunur. Nəticə etibarilə göstərilir ki, Azərbaycanın neytrallığı hərbi bloklara qoşulmamaqdan daha çox, çoxtərəfli diplomatiya və enerji siyasəti vasitəsilə öz milli maraqlarını qorumağa yönəlmiş praqmatik yanaşmadır. Bu siyasət ona həm regional oyunçu kimi nüfuz qazanmağa, həm də potensial riskləri minimuma endirməyə imkan verir. Həmçinin Azərbaycanın neytrallıq siyasəti və onun regional və beynəlxalq səviyyədə doğurduğu nəticələr təhlil olunur. Azərbaycanın xarici siyasətində balanslaşdırılmış və neytral mövqe tutması, ölkənin təhlükəsizlik, iqtisadi inkişaf və diplomatik münasibətlər baxımından müstəqil və çevik bir siyasət yürütməsinə imkan yaratmışdır. Neytrallıq siyasəti çərçivəsində Azərbaycan həm Qərb, həm də Şərq ölkələri ilə konstruktiv əlaqələr saxlamış, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığını gücləndirmiş və geosiyasi risklərdən yayınmağa çalışmışdır. Məqalədə həmçinin bu siyasətin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, enerji layihələri və regional əməkdaşlığa təsiri dəyərləndirilmişdir. Nəticə olaraq qeyd olunur ki, neytrallıq Azərbaycanın milli maraqlarını qorumaq və beynəlxalq arenada balanslı mövqe tutmaq baxımından effektiv bir strategiyadır. Bu məqalədə Azərbaycanın neytrallıq siyasəti tarixi kontekstdə – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü, sovet hakimiyyəti illəri və müstəqillikdən sonrakı mərhələdə təhlil edilir. Məqsəd, neytrallığın Azərbaycan üçün hansı şəraitdə zərurətə çevrildiyini, necə həyata keçirildiyini və bu siyasətin nəticələrinin hansı formada ortaya çıxdığını araşdırmaqdır.