ยูทูบเบอร์: แรงงานเสรีหรือผู้ประกอบการดิจิทัล ตัวตนและการต่อรอง: กรณีศึกษา คอนเทนต์ครีเอเตอร์บนแพลตฟอร์มยูทูบ

วิทยานิพนธ์นี้ศึกษายูทูบเบอร์ทั้งในฐานะแรงงานเสรีและผู้ประกอบการดิจิทัล รวมถึงผลที่สถานะเหล่านี้มีต่อตัวตนและการต่อรองตัวตน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาว่าทุนนิยมแพลตฟอร์มส่งผลกระทบต่อชีวิตการทำงาน ความมั่นคงในงาน และตัวตนของยูทูบเบอร์อย่างไรรวมถึงการรับรู้ตำแหน่งแห่งที่ในความสัมพันธ์ทางการผลิตและอำนาจในการต่อรองของพวกเขา โดยเป็นการศึกษาเชิงคุณภาพที่ใช้ข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกจากยูทูบเบอร์จำนวน 9 ช่อง ที่มีประสบการณ์ทำงานยาวนาน และมีความสอดคล้องกันระหว่างพื้นฐานทางชีวิตและเนื้อหาของช่องทำให้สามารถศึกษาถึงสภาพการทำงานและตัวตนของยูทูบเบอร์ได้อย่างลึกซึ้งและเป็นรูปธรรมผลการศึกษาพบว่า แม้ว่ายูทูบเบอร์จะถูกมองว่าเป็น “แรงงานอิสระ” แต่ในความเป็นจริงพวกเขาต้องเผชิญกับการควบคุมและความกดดันจากอัลกอริทึมของแพลตฟอร์มดิจิทัล ความคาดหวังของผู้ชม และข้อกำหนดจากสปอนเซอร์ซึ่งทำให้ต้องทำงานอย่างหนักและปรับตัวอยู่ตลอดเวลาเพื่อรักษาการมองเห็นบนแพลตฟอร์มดิจิทัลและรายได้ที่ต่อเนื่อง ซึ่งความท้าทายนี้นำไปสู่สภาวะที่ “เปราะบาง” ของยูทูบเบอร์ในหลายมิติ อีกทั้งความจำเป็นที่ต้องพึ่งพารายได้จากสปอนเซอร์เป็นหลักโดยใช้ยูทูบเป็นช่องทางนำเสนอและกระจายผลงาน ยังสะท้อนถึงการเป็นแรงงานที่อยู่ภายใต้เงื่อนไขของการผลิตแบบทุนนิยมแพลตฟอร์ม นอกจากนี้ งานศึกษานี้ยังเผยให้เห็นว่ายูทูบเบอร์มีสถานะที่ซับซ้อนและเหลื่อมกันระหว่าง “แรงงาน” และ “นายทุน” อันเนื่องมาจากการจ้างงานผู้อื่นในทีม รวมถึงความหลากหลายของทุนส่วนบุคคลซึ่งส่งผลต่อการรับรู้สถานะ อำนาจต่อรอง และยังเป็นอุปสรรคต่อการรวมกลุ่มในเชิงแรงงานที่เป็นทางการวิทยานิพนธ์เล่มนี้เป็นการเติมเต็มช่องว่างในการศึกษาสังคมวิทยาว่าด้วยงานในบริบทไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอุตสาหกรรมแพลตฟอร์มดิจิทัลประเภทสื่อสังคมออนไลน์ที่กำลังเป็นประเด็นและซับซ้อนกว่าแนวคิด “แรงงานอวัตถุ” ในทุนนิยมความรู้แบบเดิม งานวิจัยนี้แตกต่างจากงานศึกษาแรงงานที่มุ่งเน้นกรอบปรัชญาการเมืองหรือโครงสร้างเศรษฐกิจเชิงมหภาค โดยเป็นการศึกษาที่เจาะลึกไปที่ประสบการณ์และสถานการณ์การทำงานจริงของยูทูบเบอร์ไทยซึ่งแสดงให้เห็นว่า ยูทูบเบอร์ในประเทศไทยไม่ได้มีลักษณะเฉพาะที่คล้ายคลึงกับแรงงานแพลตฟอร์มดิจิทัลทั่วโลกในด้านการเผชิญกับความเปราะบางและการควบคุมด้วยอัลกอริทึมเท่านั้น แต่ยังมีความแตกต่างอันเกิดขึ้นจากบริบทเฉพาะทางสังคมวัฒนธรรมที่ส่งผลต่อกลยุทธ์การปรับตัวในตลาดท้องถิ่นอย่างการพึ่งพาสปอนเซอร์เป็นหลัก งานศึกษานี้จึงช่วยให้เข้าใจงานยูทูบเบอร์ในบริบทประเทศไทยว่า ถึงแม้แพลตฟอร์มดิจิทัลระดับโลกจะเข้ามาทำให้เกิดการทำงานรูปแบบใหม่ในสังคมไทย แต่ปัญหาเชิงโครงสร้างของอำนาจและความไม่เท่าเทียม และการต่อรองในโลกของแรงงานยังคงดำรงอยู่และซับซ้อนยิ่งขึ้นในยุคทุนนิยมแพลตฟอร์ม