Transect-rapport 1082: Archeologische Begeleiding tijdens de vervanging van de waterleidingen in Megen, Zicht in Megen, Gemeente Oss, (NB)

Een archeologische begeleiding is in de stad Megen (gemeente Oss) uitgevoerd. Het onderzoek vond plaats in het kader van de werkzaamheden aan het waterleidingnetwerk dat onder beheer van Brabant Water staat. Bij de werkzaamheden vond grondverzet plaats in de vorm van het graven van sleuven, waarmee potentiële onverstoorde grond geroerd werd en eventuele archeologische waarden bedreigd werden. Van het totale tracé (circa 9,3 strekkende kilometer), is circa 4,2 kilometer aan waterleiding vervangen en archeologisch onderzocht.Naar aanleiding van de resultaten van het voorgaande bureauonderzoek is een archeologische verwachting opgesteld (Mol 2016). Hierbij is de stad grofweg in twee delen te splitsen: de historische kern en het deel buiten de historische kern, ook wel het buitengebied genoemd:- Binnen de historische kern geldt een hoge archeologische verwachting voor resten uit de Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Hier kunnen naast resten van middeleeuwse bewoning, ook resten van de middeleeuwse vesting aangetroffen worden.- Buiten de historische kern: in de zuidelijke helft van het onderzoeksgebied geldt een hoge archeologische verwachting voor resten uit met name de Romeinse tijd tot en met de Nieuwe tijd. Resten uit de Bronstijd en/of IJzertijd zijn hierbij niet volledig uitgesloten. In de noordelijke helft van het onderzoeksgebied geldt een (middel)hoge verwachting op resten vanaf de Middeleeuwen, maar zijn resten uit de Romeinse tijd niet uitgesloten.Vanwege deze verwachtingen, gecombineerd met de aard van de civieltechnische werkzaamheden, is een archeologische begeleiding geadviseerd. Het bevoegd gezag, in deze de gemeente Oss, heeft hiermee ingestemd.De resultatenBinnen de historische kern zijn zoals verwacht resten aangetroffen die verband houden met de historische ontwikkeling van Megen. Het betreft met name intacte historische ophogingslagen, maar ook enkele sporen en (bakstenen) structuren.Hoewel lokale nuances aanwezig zijn, lijkt de historische ophoging grofweg in twee fases te zijn opgebracht. De oudste grootschalige ophoging dateert op basis van vondstmateriaal uit de periode tussen 1300 en 1500. De tweede grootschalige ophoging dateert uit de periode 1700 tot 1900.Sporen en structuren dateren verder allen uit de Nieuwe tijd, vanaf de zestiende eeuw. De meeste sporen betreffen fragmentarische resten van muurwerk, uitbraaksleuven en potentiële oude straatniveaus (Late-Nieuwe tijd). De meest in het oog springende zijn echter de funderingen van de Boschpoort uit de zestiende eeuw, een stadspoort aan de zuidzijde van de historische kern van Megen (kruising Willem Kippstraat/Walstraat) en een overkluisde waterloop of riool uit de negentiende eeuw.Buiten de historische kern is veelal maar één ophogingsfase aanwezig. De laag is hoogstwaarschijnlijk het resultaat van de (historische) aanleg van met name wegen in het buitengebied. De laag dateert op basis van het vondstmateriaal uit de Late-Nieuwe tijd (1850-1950).Opvallend is dat ter hoogte van de Hoge Hofstraat, onder een subrecente ophogingslaag, oeverafzettingen zijn aangetroffen waarvan de bovenste veertig centimeter enigszins geroerd c.q. gerijpt lijken. De laag bevat de oudste resten die met het onderzoek zijn aangetroffen. Het betreft enkele fragmenten romeins aardewerk (waaronder inheems handgevormd, en geïmporteerd geverfde waar). Het is dan ook zeer goed mogelijk dat in of nabij de Hoge Hofstraat een romeinse nederzetting heeft bestaan.Ten slotte werd gehoopt op het aansnijden van het historische dijklichaam aan de uiterste westzijde van de Maasbommelsestraat. Het betreft de Maasdijk met een vermoedelijke oorsprong in de elfde of twaalfde eeuw. Echter, door moderne ophoging en de relatief geringe ontgravingsdiepte van de sleuven, zijn hier alleen recente ophogingspakketten aangetroffen.ConclusieUit de resultaten van het onderzoek blijkt dat de archeologische verwachting met het voorkomen van de archeologische waarden ten dele is bevestigd. Ondanks de geboekte resultaten, heeft het onderzoek niet op alle vragen een sluitend antwoord gegeven. Zo zijn niet in alle aandachtsgebieden de zaken aangetroffen die verwacht werden. Dit komt onder meer door de aard van het onderzoek waarbij relatief smalle en ondiepe sleuven worden gehanteerd.Echter, naast het primaire doel, het documenteren en bergen van archeologische waarden, heeft het onderzoek een tweede breder doel gehad: het onderzoeken van en beoordelen van de archeologische situatie en potentie in de stad. De profielkolommen die tijdens de begeleiding gedocumenteerd zijn, geven hiervoor enig inzicht. Met name de onverstoorde profielkolommen, met een intacte bodemopbouw, hebben een goed beeld gegeven van de archeologische potentie van de directe omgeving van de sleuven. Dit kan nuttige informatie zijn voor eventueel archeologisch onderzoek bij toekomstige grondroerende werkzaamheden ter hoogte van de desbetreffende locaties.