Nijkerk - Appel - De Poort

<p>In 2008 heeft de Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed in het buurtschap Appel (gemeente Nijkerk) een waarderend veldonderzoek in de vorm van boringen en proefsleuven uitgevoerd naar een aldaar in een bosperceel gelegen ovaalvormig, uit een wal en gracht opgebouwd aardwerk. De Rijksdienst was door de heer L. de Boer geattendeerd op de aanwezigheid van het aardwerk en moest het antwoord op door hem gestelde vragen aangaande de aard en ouderdom van het complex schuldig blijven. Doel van het waarderende onderzoek was de inhoudelijke en fysieke kwaliteit van het complex vast te stellen, teneinde bij een positieve waardering tot een mogelijke wettelijke bescherming van het terrein over te kunnen gaan.<br>Dateringsonderzoek heeft uitgewezen dat de op het terrein aanwezige wal en gracht in de 11e-12e eeuw zijn aangelegd, mogelijk in de periode 1000 - 1100. Er is sprake van slechts een aanlegfase. Op het door de wal en gracht omsloten binnenterrein van ca. 100 bij 65 meter zijn op verschillende plaatsen bewoningssporen aangetroffen, waarvan de oudste teruggaan tot in de periode van de aanleg van de wal of mogelijks zelfs nog iets ouder zijn. Het gaat hierbij om een groot aantal paalsporen, resten van een houten palissade, greppels, kuilen, een hutkom en een tweede gracht. Met name deze laatste twee fenomenen zijn opmerkelijk. De gevonden hutkom meet ca. 7,5 bij 3,8 meter en dateert uit de 11e eeuw. De vondst van een grote hoeveelheid verkoold graan, enkele smeltstukken brons, een bronzen baar, een koperslak en hamerslag in de vullingen doen vermoeden dat de hutkom zowel als opslagplaats alsook als metaalwerkplaats en smidse is gebruikt. De aan de zuidzijde van het binnenterrein gelegen gracht omsluit een rond terrein met een diameter van ongeveer 13 meter. De grond die bij het uitgraven van de gracht vrijkwam is gebruikt om het ronde terrein op te hogen. De vondst van baksteenpuin, zowel in de gracht als in het ophogingslichaam, doet vermoeden dat er op het terrein een deels uit baksteen opgetrokken gebouw heeft gestaan. Dit gebouw moet op grond van het in de grachtvullingen gevonden aardewerk tussen de 13e en de vroege 16e eeuw hebben gefunctioneerd. De op het terrein gevonden kuilen lijken samen te hangen met de winning van moerasijzererts. Onduidelijk is in hoeverre deze delfstof ter plaatse is verwerkt tot ijzer. Smelt- en smeedslakken zijn schaars. Enkele onder de wal en gracht gevonden grondsporen duiden erop dat er ook in de periode voordat de wal en gracht werden aangelegd al activiteiten op het terrein plaatsvonden. Een C14-monster van houtskool uit de vulling van een van deze sporen dateert deze activiteiten in de Laat-Romeinse tijd.<br>De vondst van een greppel, spitsporen en een oude akkerlaag, wijzen erop dat het terrein ook later nog is gebruikt. Enkele fragmenten van kleipijpen dateren deze activiteiten in de 18e-19e eeuw.<br>Op basis van geschreven bronnen weten we dat de aan het eind van de Vroege Middeleeuwen in onze contreien actieve Hamalandse graven in Appel een curtis bezaten. De curtis gaat in 970 over in handen van de abdij van Elten, die het complex tot in de 19e eeuw bezaten. Mogelijk houdt het aardwerk verband met de aanwezigheid van deze curtis.<br>Het onderzoek heeft voldoende gegevens opgeleverd op basis waarvan een hoge waardering kan worden toegekend aan de op en in het terrein aanwezige archeologische resten. Alle ingrediënten zijn aanwezig die een wettelijke bescherming van het terrein rechtvaardigen.</p>