ปัญหา อุปสรรค และแนวทางในการปรับปรุงพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562

การศึกษาวิจัยเรื่อง ปัญหา อุปสรรค และแนวทางในการปรับปรุงพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 มีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อศึกษาปัญหา และอุปสรรคในการปฏิบัติงานตามพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 (2) เพื่อศึกษาเปรียบเทียบความคิดเห็นของผู้ปฏิบัติงานในเทศบาล ในประเด็นมิติต่าง ๆ ที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 และ (3) เพื่อเป็นพลังสนับสนุนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และสภาผู้แทนราษฎรในการพิจารณาปรับปรุงพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 งานวิจัยฉบับนี้ เป็นการศึกษาด้วยวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ซึ่งได้กำหนดกรอบแนวคิดจากการศึกษาวิจัยจากเอกสาร โดยเป็นข้อมูลจากหนังสือ วารสารวิชาการ งานวิจัย รวมทั้งระเบียบ กฎหมาย และเอกสารของทางราชการต่าง ๆ ตลอดจนการสัมภาษณ์กลุ่มตัวอย่างที่เกี่ยวข้อง อาทิ นายกเทศมนตรี ข้าราชการประจำระดับหัวหน้าส่วนของเทศบาล สมาชิกสภาเทศบาล และนักวิชาการที่เชี่ยวชาญในด้านการปกครองท้องถิ่น ผลการศึกษาพบว่า ในพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 มีปัญหา อุปสรรค และข้อจำกัดในการบริหารราชการในพื้นที่หลายประการ ได้แก่ 1) ปัญหาด้านโครงสร้างและกิจการสภาเทศบาลที่กำหนดจำนวนสมาชิกสภาเทศบาลตามรูปแบบเทศบาลแต่ละรูปแบบ ทำให้เกิดปัญหาและอุปสรรคของการสะท้อนปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนในพื้นที่ 2) การเลือกตั้งผู้บริหารท้องถิ่นทางตรงจากประชาชนในรูปแบบปัจจุบัน แม้จะเป็นรูปแบบที่ดี เป็นระบบที่ผู้บริหารท้องถิ่นมีความเข้มแข็ง แต่ทำให้ระบบของสภาเทศบาลมีความอ่อนแอด้วยเช่นกัน 3) ปัญหาด้านโครงสร้างที่มาของนายกเทศมนตรี ในประเด็นการจำกัดวาระของนายกเทศมนตรี ให้ดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกินสองวาระไม่ได้ เป็นความกังวลในเรื่องของการผูกขาดอำนาจ ทำให้การบริหารท้องถิ่นของผู้บริหารท้องถิ่นที่ทำงานมีศักยภาพ ไม่มีความต่อเนื่องในการบริหาร และขัดแย้งกับระบบการเลือกตั้งผู้บริหารท้องถิ่นที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรงจากประชาชน 4) อุปสรรคด้านอำนาจหน้าที่ของเทศบาลที่มีข้อจำกัด เนื่องจากใช้หลักกฎหมายที่ต้องกำหนดอำนาจหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นไว้ในกฎหมายให้ชัดเจน ทำให้การบริการสาธารณะยังไม่คล่องตัวเท่าที่ควร และ 5) ปัญหาด้านการกำกับดูแลเทศบาล ที่กฎหมายให้อำนาจแก่ผู้กำกับดูแลอย่างกว้างขวางมาก โดยการกำกับดูแลมีทั้งลักษณะที่กำกับดูแลในลักษณะความชอบด้วยกฎหมาย และกำกับดูแลในลักษณะการตรวจสอบความเหมาะสม โดยสามารถกำกับดูแลได้ทั้งก่อนการกระทำ และภายหลังการกระทำจากปัญหา และอุปสรรคดังกล่าว จึงนำมาสู่แนวทางในการปรับปรุงพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 โดยพิจารณาโครงสร้างตามตัวแบบของประเทศต่าง ๆ ในการนำมาปรับใช้ให้เหมาะสม โดยแนวทางในการปรับปรุงด้านโครงสร้างและกิจการสภาเทศบาล ควรปรับปรุงแก้ไขให้มีสัดส่วนจำนวนสมาชิกสภาเทศบาลของแต่ละแห่งแปรผันไปตามสัดส่วนประชากรในพื้นที่ของตนเอง ตามตัวแบบโครงสร้างสภาเทศบาลของประเทศญี่ปุ่น และประเทศฝรั่งเศส ส่วนการปรับปรุงด้านกิจการสภาเทศบาล ให้มีบทบาทในการทำงานกับเทศบาลมากยิ่งขึ้น ตามตัวแบบของสภาเทศบาลของประเทศญี่ปุ่น ที่สามารถถ่วงดุลอำนาจซึ่งกันและกันได้ สามารถตั้งคณะกรรมการบริหารที่ใช้อำนาจร่วมกับนายกเทศมนตรีได้ และในกรณีของสภาเทศบาลในประเทศฝรั่งเศสที่สามารถจัดตั้งกรรมาธิการในด้านต่าง ๆ ขึ้น ในด้านแนวทางในการปรับปรุงด้านโครงสร้างที่มาของนายกเทศมนตรี การปรับปรุงแก้ไขควรเป็นไปในลักษณะที่เปิดกว้างมากยิ่งขึ้น ดังกรณีตัวอย่างของประเทศฝรั่งเศส และในกรณีของประเทศญี่ปุ่น ในด้านแนวทางในการปรับปรุงด้านอำนาจหน้าที่ของเทศบาล อาจพิจารณาหลัก Home Rule ซึ่งใช้ในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของประเทศสหรัฐอเมริกาที่ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีอำนาจหน้าที่ในการจัดทำบริการสาธารณะได้ตามความเหมาะสมและสอดคล้องกับความต้องการของประชาชนในพื้นที่ตราบที่ไม่ขัดแย้งกับรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายอื่น ๆ และสามารถใช้หลักความร่วมมือระหว่างท้องถิ่นในการเพิ่มศักยภาพในการจัดทำบริการสาธารณะร่วมด้วย เพื่อรองรับอำนาจหน้าที่ที่กว้างขวางขึ้นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และแนวทางในการปรับปรุงด้านการกำกับดูแลเทศบาล ควรปรับปรุงในข้อกฎหมายที่ให้อำนาจผู้กำกับดูแลสามารถใช้ดุลพินิจของตนเองในการตรวจสอบความเหมาะสมการปฏิบัติต่าง ๆ ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยแก้ไขให้การกำกับดูแลองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของผู้กำกับดูแล เป็นไปในเรื่องของการตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายเท่านั้น ตามตัวอย่างในประเทศฝรั่งเศส