Archeologisch vooronderzoek in het kader van het project 'Centrumplan Rhenen', gemeente Rhenen. Ruimtelijk advies op basis van bureauonderzoek

<p>In opdracht van de gemeente Rhenen heeft Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie een archeologisch bureauonderzoek verricht in het kader van de voorgenomen ingrepen in het kader van het project Centrumplan. Het plangebied omvat hoofdzakelijk (delen van) de huidige straten Frederik v.d. Paltshof, de Torenstraat, de Herenstraat en Molenstraat en naaste omgeving, en heeft een oppervlakte van ca. 17 ha. Het project heeft betrekking op de volgende voorgenomen werkzaamheden: 1. vervanging van het riool (1,5 m –mv); 2. het plaatsen van ondergrondse afvalcontainers (2 m –mv); 3. het aanleggen van een serviceput voor de fontein (2 m –mv); 4. het aanpassen van de fundering van een keermuur (0,9 m –mv). De ingrepen zijn weergegeven op afbeelding 1, en (in hogere resolutie) in bijlage 2 achterin het rapport. Voorafgaand aan de ontwikkelingen dient in kaart gebracht te worden of zich binnen het onderzoeksgebied behoudenswaardige archeologische resten (zouden kunnen) bevinden, die tegen de achtergrond van de bodemingrepen gevaar lopen. Binnen het plangebied kunnen in principe op alle locaties waar gegraven gaat worden archeologische resten worden aangetroffen, al dan niet in situ. Rhenen kent een lange bewoningsgeschiedenis. De archeologische waarden die met name kunnen worden genoemd en gelokaliseerd zijn aangegeven op Kaart 9 Waardenkaart, achterin het rapport. Binnen het plangebied hebben sinds de Tweede Wereldoorlog diverse graafwerkzaamheden plaatsgevonden, bijvoorbeeld in het kader van bestratingswerkzaamheden of de aanleg van sleuven voor riolering, kabels en leidingen. De archeologische praktijk leert echter dat werklieden tijdens de aanleg van bestrating slechts oppervlakkig muurwerk aftoppen of voor de aanleg van sleuven voor riolering of kabels en leidingen niet meer obstakels verwijderen dan strikt noodzakelijk op dat moment; er wordt dan bijvoorbeeld geen tijd verspild aan het verwijderen van compleet muurwerk. Het ligt dan ook in de lijn der verwachting dat binnen het plangebied archeologische resten kunnen worden aangetroffen die bestaan uit: - Resten van bewoning uit de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd, in de vorm van muurwerk en funderingen van huizen met kelders. De geplande ingrepen, en dan met name de rioleringswerkzaamheden, zijn geprojecteerd op de locatie waar vroeger historische bebouwing heeft gestaan. Kaart 6A achterin het rapport geeft de situatie aan ten tijde van de Kadasterkaart 1819; Kaart 6B de situatie in 1940. Maar ook voor 1819 heeft er bebouwing bestaan die niet zo precies op kaart is vastgelegd. Er dient dus rekening gehouden te worden met (veel) muurwerk en kelders, waarschijnlijk al vlak onder straatniveau. Dat betekent dat ook bij ondiepe ingrepen zoals bestratingswerkzaamheden er muurwerk tevoorschijn kan komen binnen of direct onder de recente aanvullingslagen onder de verharding. Naast muurwerk van huizen bestaat ook de kans op het aantreffen van bijbehorende fenomenen zoals water- of beerputten, afvalkuilen met stadsafval, en afval van industriële en ambachtelijke activiteiten, zoals de thans opgemetselde put van afbeelding 8 op de hoek van de Koningstraat/Fred. Van de Paltshof. - Resten van bijzondere objecten in de vorm van gebouwen of structuren die verband houden met de Commanderij van de Duitse Orde en de kapel van het Agnietenconvent, met name aan de westzijde van het plangebied. De geplande ondergrondse container bij de Torenstraat ligt vlak bij de locatie waar een onderaardse gang is aangetroffen die hoorde bij het Agnietenconvent; mogelijk bevinden zich hier nog andere bijbehorende resten. Ook hier geldt dat bij ondiepe ingrepen zoals bestratingswerkzaamheden deze resten al direct onder straatniveau kunnen worden aangetroffen. - Resten op een dieper niveau die verband houden met de vroegmiddeleeuwse voorloper van de nederzetting Rhenen, zoals aangetoond tijdens het archeologisch onderzoek bij het Rhenense Hof in 2011, maar eventueel ook resten die teruggaan tot de prehistorie (zoals aangetoond bij waarnemingsnrs. 44.090 en 417.596). - Resten die verband houden met de middeleeuwse poorten en ommuring van Rhenen, zoals de Westpoort in het westen en de Bergpoort in het oosten, zoals aangetoond bij het archeologisch onderzoek in 1943, deze kunnen bij ondiepe ingrepen zoals bestratingswerkzaamheden al direct onder straatniveau worden aangetroffen. Hoewel op deze locaties (nog) geen ingrepen zijn gepland, dient hier bij toekomstige werkzaamheden ook rekening mee gehouden te worden.</p>