การจัดกระบวนการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ดนตรีไทยเพื่อส่งเสริมการคิดเชิงวิพากษ์

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ออกแบบการจัดกระบวนการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ดนตรีไทย ที่ส่งเสริมการคิดเชิงวิพากษ์ 2) ศึกษาวิเคราะห์ผลและเสนอแนวทางการจัดกระบวนการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ดนตรีไทย ที่ส่งเสริมการคิดเชิงวิพากษ์ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้กลุ่มเป้าหมายการวิจัย 2 กลุ่ม ประกอบด้วย กลุ่มที่ 1 ผู้ให้สัมภาษณ์ที่มีประสบการณ์จัดการเรียนรู้ด้านประวัติศาสตร์ไทย ประวัติศาสตร์ดนตรีไทย และผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์ไทย จำนวน 6 คนและกลุ่มที่ 2 นักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 แผนการเรียนศิลปกรรม (กลุ่มดนตรีไทย) โรงเรียนจอมสุรางค์อุปถัมภ์ จำนวน 1 ห้องเรียน มีนักเรียนทั้งสิ้น 7 คน โดยวิเคราะห์เนื้อหา จากการสร้างข้อสรุปแบบอุปนัย และนำเสนอข้อมูลความเรียงแบบพรรณนาความผลการวิจัย พบว่า การออกแบบการจัดกระบวนการเรียนรู้ปรากฏประเด็นที่สำคัญ จำนวน 6 ประเด็น ได้แก่ การคิดเชิงวิพากษ์ในประวัติศาสตร์ดนตรีไทย ดนตรีไทยและความเป็นไทย อิทธิพลของสถาบันบ้าน วัด และวังกับดนตรีไทย ดนตรีไทยกับแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา บทเพลงในประวัติศาสตร์ดนตรีไทย และความสัมพันธ์ดนตรีไทยกับดนตรีในอุษาคเนย์ ซึ่งจำแนกออกเป็นแผนจัดการเรียนรู้จำนวน 14 แผน โดยใช้โครงสร้างการจัดกระบวนการเรียนรู้จาก Learning Curve ที่เป็นการสร้างประสบการณ์การเรียนรู้แก่นักเรียน และให้นักเรียนสะท้อนผลการเรียนรู้ผ่านการนำเสนอความคิด การใคร่ครวญ การอภิปรายกลุ่ม และเข้าร่วมกิจกรรมต่าง ๆ ซึ่งผู้วิจัยวิเคราะห์ผลการเรียนรู้ของนักเรียน พบว่า นักเรียนสามารถสะท้อนการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงเกี่ยวกับดนตรีไทย วัฒนธรรม ดนตรีในอุษาคเนย์ และการเปลี่ยนแปลงทางสังคม อันเกิดขึ้นจากอคติ ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน อิทธิพลจากสถาบันต่าง ๆ โดยใช้การอธิบาย นำเสนอ บรรเลงเครื่องดนตรี วิเคราะห์ และวิพากษ์ในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ดนตรีไทย นอกจากนั้น นักเรียนมีทัศนคติเชิงบวก และเห็นคุณค่าในเรียนประวัติศาสตร์ดนตรีไทยเชิงวิพากษ์ ในระดับ 4 (เห็นด้วย) ขึ้นไป ในทุกแผนจัดการเรียนรู้แนวทางการจัดกระบวนการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ดนตรีไทย ที่ส่งเสริมการคิดเชิงวิพากษ์ ควรมุ่งเน้นด้านความรู้ ทักษะกระบวนการ และคุณลักษณะ ที่จะส่งเสริมให้นักเรียนเกิดการใคร่ครวญ แลกเปลี่ยนความคิดเห็น สะท้อนการเรียนรู้ที่หลากหลาย และเกิดทัศนคติหรือมุมมองที่ดีในการเรียนรู้ โดยยึดกรอบของเนื้อหาให้อยู่ในประเด็นที่ได้กล่าวไปข้างต้น การตั้งคำถามที่ทรงพลัง และกิจกรรมที่สร้างประสบการณ์การเรียนรู้ที่หลากหลาย ซึ่งจะมีความสัมพันธ์กับคุณลักษณะของนักเรียน ที่ต้องมีความรู้พื้นฐานด้านดนตรีไทยและมีทักษะการบรรเลงเครื่องดนตรีร่วมด้วย