มาตรการกฎหมายเพื่อการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำอย่างยั่งยืน: ศึกษาพื้นที่ชุ่มน้ำพรุควนขี้เสียน เขตห้ามล่าสัตว์ป่าทะเลน้อย อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง

“พรุควนขี้เสียน” เนื้อที่ประมาณ 3,085 ไร่ เป็นแหล่งทุนทางธรรมชาติที่มีคุณค่าต่อสิ่งมีชีวิตหลายประการ ตั้งอยู่ในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าทะเลน้อย อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง ถูกประกาศให้เป็นเขตพื้นที่คุ้มครอง ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503 และต่อมาในปี พ.ศ.2541 “พรุควนขี้เสียน” ได้รับการขึ้นทะเบียนอยู่ในบัญชีรายชื่อพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศ (Ramsar Site) ตามอนุสัญญาว่าด้วยพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีวัตถุประสงค์หลัก เพื่อการอนุรักษ์และยับยั้งการสูญเสียของพื้นที่ชุ่มน้ำในโลกโดยจะต้องมีการจัดการใช้ประโยชน์ทรัพยากรต่าง ๆ ที่อยู่ในพื้นที่ชุ่มน้ำอย่างชาญฉลาด แม้พื้นที่ชุ่มน้ำพรุควนขี้เสียน จะได้รับการคุ้มครองจากกฎหมายระหว่างประเทศ และกฎหมายภายในประเทศแต่ก็ยังได้รับผลกระทบ เช่น คุณภาพน้ำผิวดินอยู่ในเกณฑ์เสื่อมโทรม เกิดปรากฏการณ์ยูโทรฟิเคชั่น พบการบุกรุกพื้นที่ทั้งจากประชาชนและเจ้าหน้าที่ของรัฐ นอกจากนั้นแล้วยังพบว่าหลายโครงการเพื่อการแก้ไขปัญหาในพื้นที่ขาดความต่อเนื่องในการดำเนินงาน จากการศึกษาพบว่าสาเหตุสำคัญ คือ กฎหมายที่บังคับใช้อยู่ได้ไม่รับการปรับปรุงแก้ไข และเกิดจากกิจกรรมบางประเภทของชุมชน เช่น การเทน้ำทิ้งจากการย้อมสีกระจูดลงสู่ธรรมชาติโดยไม่ผ่านการบำบัด การเททิ้งขยะใต้ถุนบ้าน ชุมชนขาดสถานที่จัดการขยะที่ถูกหลักวิชาการ รวมไปถึงหลักเขตแดนที่ไม่ชัดเจน นอกจากนั้นแล้วการดำเนินงานด้านการย้ายราชการบ่อยครั้ง ในกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช ส่งผลกระทบต่อการดำเนินภารกิจของเขตห้ามล่าสัตว์ป่าทะเลน้อย เพื่อให้ปัญหาดังกล่าว ทุเลาลงและนำไปสู่มาตรการการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำอย่างยั่งยืน จึงมีข้อเสนอให้แก้ไขเพิ่มเติม เรื่องแหล่งกำเนิดมลพิษตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 เสนอให้เทศบาลออกเทศบัญญัติเรื่องบ่อขยะในชุมชนให้เป็นไปตามหลักวิชการ เพิ่มจุดรองรับขยะ และสร้างตาข่ายรองรับขยะบริเวณพื้นที่บ้านที่มีการเจาะรูเพื่อเททิ้งนอกจากนั้นแล้วขอเสนอให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช มีข้อกำหนดให้การประจำราชการของหัวหน้าส่วนในพื้นที่คุ้มครอง ต้องมีระยะประจำการต่อเนื่องอย่างน้อย 3 ปี และเสนอให้ชุมชนทะเลน้อย สร้างเครือข่ายความร่วมมือกับชุมชนในพื้นที่แรมซาร์ เพื่อแลกเปลี่ยนบุคลากรและองค์ความรู้ร่วมกัน