اعلامیة حقوق بشر سازمان همکاری اسلامی، تغییر عنوان یا تبدّل گفتمان؟

Since the adoption of the Cairo Declaration of Human Rights in Islam (CDHRI) in 1990, there was an ongoing debate between Western and Muslim states regarding the compatibility of its provisions with human rights standards. The cultural divide reached its zenith when the Organization of Islamic Conference (OIC, since 2008, Organization of Islamic Cooperation) sponsored a series of resolutions on the prohibition of defamation of religions in Human Rights Council. However, there appeared to be a paradigm shift in the OIC human rights discourse when it adopted a Ten-Year Program of Action in 2005. Accordingly, the statute of organization was amended in 2008 and protection of human rights and fundamental freedoms were incorporated into its objectives. The OIC, consequently, compromised with Western states on the notion of defamation of religions in the Human Rights Council.<br> Moreover, the establishment of Independent Permanent Human Rights Commission (IPHRC) in 2011 paved the way for the revision of the CDHRI which materialized as the OIC Declaration of Human Rights (CDOHR) in 2020. This article shall review the background and the internal and external factors of paradigm shift in OIC human rights politics with a descriptive and analytical method. The paper finally concludes that the paradigm change may seemingly bring OIC human rights rhetoric in alignment with UN human rights language, but it is less likely to improve human rights situation in member states.از زمان تصویب اعلامیة حقوق بشر در اسلام در سال 1990 میلادی، جدال میان دولت‌های غربی و کشورهای اسلامی بر سر تعارض مفاد آن با مبانی گفتمان بین‌المللی حقوق بشر ادامه داشته است. این رویارویی فرهنگی و درگیری تمدنی كه با اعلاميه‌هاي حق شرط كشورهاي اسلامي بر معاهدات حقوق بشر تشديد شده بود، با تصویب مجموعه‌ای از قطعنامه‌ها راجع به ممنوعیت اهانت به ادیان در شورای حقوق بشر و مجمع عمومی سازمان ملل به اوج خود رسید. با این حال با تصویب برنامة اقدام ده سالة سازمان کنفرانس اسلامی در سال 2005 میلادی، در گفتمان حقوق بشری این سازمان نوعی تغییر نگرش ظاهر شد و در نتیجه، با اصلاح اساسنامة سازمان در سال 2008 اعتلای حقوق بشر و حمایت از آزادی‌های اساسی در زمرة اهداف سازمان درآمد. با تأسیس کمیسیون مستقل دائمی حقوق بشر، راه را برای بازنگری در اسناد حقوق بشری سازمان، از جمله اصلاح اعلامیة قاهره هموار شد و اعلامیة حقوق بشر سازمان همکاری اسلامی در 28 نوامبر 2020 به تصویب رسید. این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی زمينه‌هاي تغيير رويكرد و تبدل گفتمان حقوق بشري سازمان همکاری اسلامی را مطالعه و ابعاد و آثار تصویب این اعلامیه را بر عملکرد حقوق بشری كشورهاي عضو بررسی خواهد کرد و نتیجه می‌گیرد که هر چند با این تغییر نگرش، ادبیات حقوق بشری سازمان با معیارهای حقوق بشر سازمان ملل متحد هماهنگ شده است، اما این تغییر گفتمان هیچ تأثیری در بهبود وضعیت حقوق بشر کشورهای عضو نخواهد داشت.