การประยุกต์ใช้วิธี flow cytometry เพื่อวินิจฉัยเกล็ดเลือดทำหน้าที่ผิดปกติในผู้ป่วยคนไทย

การตรวจหน้าที่ของเกล็ดเลือด (platelet aggregation test) ที่เป็นวิธีมาตรฐานใช้หลักการ light transmission aggregometer โดยใช้ platelet-rich plasma (PRP) และสารกระตุ้นเกล็ดชนิดต่าง ๆ เช่น ristocetin, adenosine diphosphate (ADP), epinephrine, collagen และ arachidonic acid (AA) การศึกษาครั้งนี้ผู้วิจัยมีวัตถุประสงค์ที่จะนำวิธี flow cytometry มาประยุกต์ใช้ในการตรวจหน้าที่ของเกล็ดเลือดโดยใช้ CD62P (P-selectin) และ CD63 โดยเปรียบเทียบผลการตรวจที่ได้กับวิธีมาตรฐาน ในกลุ่มผู้ป่วยที่ได้รับยาต้านการทำงานของเกล็ดเลือดคือ clopidogrel และ aspirin ร่วมกับกลุ่มอาสาสมัครสุขภาพดี โดยเก็บรวมรวบข้อมูลทั่วไป ได้แก่ เพศ, อายุ, จำนวนเกล็ดเลือด และผลตรวจ platelet aggregation แบ่งเป็น ผู้ป่วยที่ได้รับยาจำนวน 30 ราย และกลุ่มอาสาสมัครจำนวน 30 ราย เมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มผู้ป่วยที่ได้รับยาและกลุ่มอาสาสมัคร พบว่า ข้อมูลทั่วไป คือ เพศ อายุ และจำนวนเกล็ดเลือดไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P > 0.05) ขณะที่ผลการตรวจ platelet aggregation ที่ใช้สารกระตุ้นเกล็ดชนิด ADP ความเข้มข้นสองแบบคือ 5.0 µM และ 20.0 µM รวมทั้งสารกระตุ้นเกล็ดเลือดชนิด AA ความเข้มข้น 1.5 mM ในทั้งสองกลุ่มประชากร พบความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P < 0.001) นอกจากนี้เมื่อเปรียบเทียบผลการตรวจด้วยวิธี flow cytometry ในกลุ่มผู้ป่วยที่ได้รับยาและกลุ่มอาสาสมัครพบว่า กลุ่มผู้ป่วยมีค่า expression ratios ของ CD62P และ CD 63 ต่ำกว่ากลุ่มอาสาสมัครอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P < 0.001) อีกทั้งได้ประเมินประสิทธิภาพของวิธี flow cytometry ในการตรวจหน้าที่ของเกล็ดเลือดเพื่อจำแนกผู้ป่วยที่ได้รับยาต้านเกล็ดเลือดและกลุ่มอาสาสมัคร ซึ่งใช้ค่า cut-offs ของ CD62P และ CD63 เท่ากับ 2.50 และ 1.15 เมื่อเปรียบเทียบกับวิธีมาตรฐาน aggregometry ที่ใช้สารกระตุ้นเกล็ดเลือดชนิด ADP พบว่า CD62P มีค่า sensitivity เท่ากับ 71.4 % และ specificity เท่ากับ 100.0 % สำหรับ CD63 มีค่า sensitivity เท่ากับ 60.0 % และ specificity เท่ากับ 96.7 % จากการศึกษาครั้งนี้เมื่อนำวิธี flow cytometry มาประยุกต์ใช้ในการตรวจหน้าที่ของเกล็ดเลือด พบว่า ผลการตรวจการทำหน้าที่ของเกล็ดเลือดทั้งในกลุ่มผู้ป่วยที่ได้รับยาต้านเกล็ดเลือด และกลุ่มอาสาสมัครคนปกติ ให้ผลถูกต้อง และแม่นยำ ข้อดีของการใช้วิธี flow cytometry คือ ใช้ตัวอย่างเลือดปริมาตรน้อยกว่าวิธีมาตรฐานเพราะจำนวนเกล็ดเลือดที่ใช้ในการตรวจลดลงถึง 20 เท่า แต่ระยะเวลาที่ใช้ในการตรวจไม่แตกต่างกัน อีกทั้งข้อจำกัดของการใช้วิธี flow cytometry คือ ต้นทุนน้ำยาสูงกว่าวิธีมาตรฐาน และต้องมีเครื่องมือ อุปกรณ์พิเศษเพิ่มเติม การศึกษานำร่องครั้งนี้ประชากรในกลุ่มผู้ป่วยมีจำนวนน้อย หากต้องการนำไปใช้ในงานตรวจประจำ ควรทำการศึกษาในกลุ่มผู้ป่วยเพิ่มเติมเพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษาและการวินิจฉัยโรคในผู้ป่วยต่อไป