Archeologisch proefsleuvenonderzoek Botniasteeg 16A te Franeker, gemeente Franekeradeel (FR)

<p>De aangetroffen sporen betreffen twee stadslagen, twee grachten of één gracht bestaande uit twee insteken, een afvalkuil en een uitbraakspoor.</p><p>De natuurlijke bodem van het gebied bestaat uit kwelderafzettingen. Hierop is een stadslaag aangebracht waarin waarschijnlijk één gracht, met twee insteken, is aangelegd. Deze gracht wordt tussen 1600 en 1649 afgebeeld op historische kaarten en zal ouder zijn dan 1600. Uit de dempings-lagen van de gracht komt aardewerk uit de 17e eeuw en musketkogels die in de 16e of 17e eeuw te dateren zijn. Een begindatering van de gracht of de vesting Franeker is op basis van het voorliggende onderzoek niet te achterhalen. Bemonstering en datering van de oudste vullingen van de gracht kunnen hieraan bijdragen. Deze vullingen worden echter niet verstoord door de voorgenomen werkzaamheden.</p><p>Uit historische bronnen zijn meerdere belegeringen van Franeker bekend. Onder meer in 1500, toen een leger van opstandelingen de stad belegerde wegens onvrede over de hoge belastingen die werden geheven door hertog Albrecht van Saksen en zijn zoon Hendrik. In 1572 werd de stad tevens belegerd tijdens de Geuzenopstand in de Tachtigjarige Oorlog. In het licht van de schermutselingen in het jaar 1500, zal Franeker in het einde van de 15e eeuw al een vestingstad zijn geweest. Vestingswerken in en rond steden zijn in het algemeen te dateren vanaf de 15e eeuw. Op basis van deze algemene datering dateert de vesting Franeker waarschijnlijk niet eerder dan het begin van de 15e eeuw.</p><p>Na de demping van de dubbele gracht, in de eerste helft van de 17e eeuw, was het gebied op basis van historische kaarten in gebruik als tuin. De grachtdempingen werden afgedekt door een stadslaag van wisselende samenstelling. Het aangetroffen aardewerk en bouwmateriaal uit deze laag dateert tussen de 17e en 19e eeuw. De in de stadslaag ingegraven afvalkuil zal in verband staan met het gebruik van deze tuin. Het is tot in de 20e eeuw gebruikelijk geweest om kuilen te graven op de achtererven en in tuinen voor het weggooien van huishoudelijk afval. Het in de stadslaag en boven op de grachtdemping aangetroffen uitbraakspoor zal horen bij een tuinmuur of een muur van een kleine schuur. Op de kaarten is geen perceelscheiding aangegeven ter plaatse van de proefsleuf.</p><p>Omdat de vindplaats behoudenswaardig is wordt geadviseerd de bouwplannen zodanig aan te passen dat verdere verstoring van het bodemarchief wordt voorkomen. Indien dit niet tot de mogelijkheden behoord wordt aanbevolen vervolgonderzoek in de vorm van een archeologische begeleiding onder protocol opgraven uit te voeren bij het uitgraven van de bouwput voor de nieuwbouw en bij de ondergrondse sloop van de te slopen vleugel van de oudbouw. Het voor het voorliggende proefsleuvenonderzoek opgestelde en door de gemeente Franekeradeel goedgekeurde Programma van Eisen voorziet in een doorstart naar een archeologische begeleiding onder protocol opgraven.</p>