กระบวนการขับเคลื่อนชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีภายใต้สถานการณ์แพร่ระบาดโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19): กรณีศึกษาบ้านเนิน ตำบลบางสระเก้า อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี

การศึกษาเรื่อง “กระบวนการขับเคลื่อนชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีภายใต้สถานการณ์แพร่ระบาดโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19): กรณีศึกษาบ้านเนิน ตำบลบางสระเก้า อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลกระทบของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ด้านเศรษฐกิจ สังคม สุขภาพ และสิ่งแวดล้อม ของชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี บ้านเนิน พร้อมทั้งเพื่อศึกษากระบวนการจัดการในการขับเคลื่อนโครงการชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีบ้านเนินภายใต้สถานการณ์แพร่ระบาดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) และเพื่อศึกษาการปรับตัวของชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี บ้านเนิน จากผลกระทบจากสถานการณ์แพร่ระบาดโรคติดไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพ ประกอบด้วยเครื่องมือที่สำคัญ คือ การศึกษาจากเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม โดยมีผู้ให้ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี ประกอบด้วย 4 กลุ่ม ประกอบด้วย 1. ผู้นำท้องถิ่นและผู้นำชุมชน2. คณะกรรมการชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี 3. กลุ่มผู้ที่เกี่ยวข้องกับชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี อาทินักเล่าเรื่องชุมชน กลุ่มผู้ค้าขาย กลุ่มผู้ประกอบการ OTOP คนขี่ซาเล้ง และผู้ประกอบการโฮมสเตย์ และ4. ผู้แทนส่วนราชการที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ผลการศึกษาพบว่า ชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีบ้านเนิน ได้รับผลกระทบของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ใน 4 ด้าน คือ 1. ด้านเศรษฐกิจ การระบาดของ COVID-19 ส่งผลให้กิจกรรมการท่องเที่ยวและกิจกรรมด้านเศรษฐกิจในชุมชนหยุดชะงัก รายได้จากการทอเสื่อลดลงทำให้คนในชุมชนต้องหาช่องทางประกอบอาชีพอื่น และประสบปัญหาการชำระหนี้ 2. ด้านสังคมมีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการดำเนินชีวิตไปสู่ New Normal มีการงดหรือลดกิจกรรมด้านวัฒนธรรมและประเพณีเกิดการปรับเปลี่ยนการเรียนการสอนเป็นรูปแบบออนไลน์ และมีการปฏิบัติตามมาตรการป้องกันและควบคุมโรคอย่างเคร่งครัด 3. ด้านสุขภาพ เกิดการตีตราทางสังคมในช่วงแรก แต่เมื่อมีการสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับโรค COVID-19 ทำให้คนในชุมชนมีการปรับตัวในเรื่องสุขภาพ เช่น การสวมใส่หน้ากากอนามัย การเว้นระยะห่างทางสังคม การล้างมือบ่อยๆ การใช้ช้อนกลาง เป็นต้น4. ด้านสิ่งแวดล้อม มีคุณภาพอากาศและน้ำดีขึ้น แต่มีปริมาณขยะติดเชื้อที่เพิ่มขึ้น ซึ่งชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีบ้านเนินมีการบริหารจัดการขยะที่ดีตั้งแต่ระดับครัวเรือนกระบวนการจัดการในการขับเคลื่อนชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี ภายใต้สถานการณ์ COVID-19 พบว่า 1. ด้านระบบการบริหารจัดการการท่องเที่ยว มีการริเริ่มกลยุทธ์จากผู้นำชุมชนในการพัฒนาบุคลากรด้านการท่องเที่ยว และผลิตภัณฑ์โดยการเพิ่มช่องทางการตลาด และการเชื่อมโยงเส้นทางการท่องเที่ยวทั้งภายในและภายนอกชุมชน 2. ด้านการมีส่วนร่วมของชุมชน มีการร่วมคิด ร่วมวางแผนร่วมปฏิบัติ ร่วมรับผลประโยชน์ ร่วมรับผิดชอบ และร่วมประเมินผลทุกขั้นตอน เพื่อสร้างการยอมรับและความเข้าใจให้แก่คนในชุมชน 3. ด้านการจัดการทุนชุมชน มีการใช้ทุนมนุษย์ ทุนสังคม ทุนกายภาพทุนธรรมชาติ และทุนการเงินในการพัฒนาชุมชน และ 4. ด้านการสร้างการเรียนรู้ มีการสร้างกิจกรรมท่องเที่ยวจากครัวเรือนต้นแบบ การจัดทำฐานข้อมูลภูมิปัญญาของชุมชน และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติด้วยการบริหารจัดการขยะในส่วนของการปรับตัวของชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีบ้านเนิน ซึ่งได้รับอิทธิพลจากผลกระทบของ COVID-19 ส่งผลให้ชุมชนมีการปรับตัว ดังนี้ 1. ด้านเศรษฐกิจ มีการหันกลับมาทำอาชีพดั้งเดิม พร้อมทั้งมีการพัฒนาทักษะสร้างอาชีพเสริม และการจำหน่ายสินค้าออนไลน์ 2. ด้านสังคม มีการดูแลชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีบ้านเนิน จากหน่วยงานและกลุ่มองค์กรต่างๆ ในพื้นที่ ทุกคนในชุมชนมีการดูแลตนเองตามมาตรการของภาครัฐ และมีการปรับเปลี่ยนการให้บริการที่สอดคล้องกับความต้องการของนักท่องเที่ยว นอกจากนั้นยังมีการวางแผนและนโยบายจากองค์การบริหารส่วนตำบลบางสระเก้าเพื่อดูแลชุมชนในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาด 3. ด้านสุขภาพ มีการจัดตั้งศูนย์เฝ้าระวังการแพร่ระบาด ซึ่งทำงานเชิงรุกโดย อสม.ในพื้นที่ และทุกคนในชุมชนมีการเรียนรู้ในการป้องกันตนเองจากโรค COVID-19 4. ด้านสิ่งแวดล้อม มีการปรับปรุงความสะอาดในชุมชน และการบริหารจัดการขยะเพื่อเตรียมความพร้อมรองรับนักท่องเที่ยว ข้อเสนอแนะจากการศึกษามีดังนี้ ชุมชนควรเรียนรู้และใช้เทคโนโลยีสารสนเทศเพิ่มขึ้นเพื่อขยายช่องทางการขายและเพิ่มรายได้ให้กับผู้ผลิต OTOP และผลิตภัณฑ์ชุมชน คณะกรรมการชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีบ้านเนินมีบทบาทสำคัญในการควบคุมโรค ภาครัฐควรฝึกอบรมเรื่องโรคระบาดและการรับมือกับเหตุการณ์ฉุกเฉิน เพื่อเพิ่มทักษะในการถ่ายทอดความรู้ในการป้องกันให้ประชาชนในชุมชน.ชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีบ้านเนินนั้นมีศักยภาพในการขับเคลื่อนโครงการ ควรได้รับการรับรองตามมาตรฐานระดับประเทศและขยายไปยังระดับสากลเพื่อเพิ่มจำนวนนักท่องเที่ยว.และควรมีการเสริมสร้างความน่าเชื่อถือด้านความปลอดภัยด้วยการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยตามแนวทาง SHA จะช่วยเพิ่มความมั่นใจให้กับนักท่องเที่ยว เพื่อรองรับนักท่องเที่ยว และลดความเสี่ยงการแพร่ระบาดในอนาคต