Archeologisch onderzoek netversterking oost Dedemsvaart, gemeente Hardenberg

In opdracht van TenneT heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd naar het tracé, dat loopt van Dedemsvaart naar Heemserveen. Het tracé heeft een lengte van ca. 4,3 km. De aanleiding voor dit onderzoek is de aanleg van een hoogspanningskabel. Deze kabel zal deels door middel van open ontgraving, en deels door middel van gestuurde boringen worden aangelegd. Voor een overzicht van het tracé zie afbeelding 1 en bijlage 1.

De voorgenomen werkzaamheden bestaan uit het aanleggen van twee kabels met een onderlinge afstand van 2,5 meter. De breedte van de ontgraving beslaat ca. 6 meter bovenaan het talud, en onderin ca. 4,5 meter. Er wordt tot ca. 2,3 m – mv ontgraven.
Een deel van het tracé wordt aangelegd door middel van gestuurde boringen. Hiervoor worden in- en uittredepunten gegraven van ca. 30 x 30 meter.

Het onderzoek is uitgevoerd in het kader van een omgevingsvergunning.
Het tracé is grotendeels gelegen binnen het bestemmingsplan Buitengebied Hardenberg van de gemeente Hardenberg. Een klein deel van het onderzoeksgebied loopt door een dubbelbestemming Waarde- Archeologie 5 (zie afbeelding 3). De maximale verstoringsgrens is hier 2500 m2 en 50 cm – mv.
In totaal ca. 443 meter van het (te open ontgraven) tracé loopt door deze dubbelbestemming. Met een ontgravingsbreedte van 6 meter betekent dit een totale verstoring van 2.658 m2.

Het uiterste westelijke puntje van het tracé loopt door het bestemmingsplan Rollepaal Oost, omgeving Schutwijk Dedemsvaart. Binnen dit bestemmingsplan is geen dubbelbestemming aanwezig.

In het verleden was bewoning en landgebruik in hoge mate gerelateerd aan het landschap. Bewoning vond plaats op hogere delen van het landschap. Zo werd in het laat-Paleolithicum en Mesolithicum voornamelijk gewoond op hoger gelegen dekzandruggen, landduinen en rivierduinen, of degenen die zich bevonden op overgangszones van lagere naar hoger gelegen gebieden, zogenaamde gradiëntzones Deze archeologische verwachting is middelhoog op de hoger gelegen delen van het gebied, die tot gradiëntzones gerekend kunnen worden. Het grootste deel van het plangebied is echter laag gelegen in deze periode, waardoord de archeologische verwachting laag is. Enige uitzondering is de zone rondom de dekzandwelvingen aan de zuidzijde van het tracé. Hier is het mogelijk dat vanwege de hogere ligging van het dekzand uit deze periode archeologische waarden aanwezig zijn. Daarom is de verwachting in deze zone middelhoog.
Archeologische waarden uit deze periode kunnen zich bevinden in de top van het dekzand, direct onder de bouwvoor, of eventueel afgedekt zijn onder het mogelijk nog aanwezige veen.

Voor deze periode bestaat de archeologische verwachting voornamelijk uit jachtkampjes, vuursteenspreidingen en haardkuilen.

Voor de periode Neolithicum tot en met de late Middeleeuwen is de verwachting gezien de relatief lage ligging van het landschap in het tracé nagenoeg afwezig. Vanaf ca. 6000 v. Chr. was de grondwaterstand al zo hoog, dat er op grote schaal veen gevormd werd in het gebied. Alleen op duidelijk hoger gelegen zones zoals dekzandruggen werd doorgaans gewoond. Daarnaast verdwenen eventuele bewoningsresten op het veen door de ontginningen die plaatsvonden vanaf de 17e eeuw.
De verwachting op landbewerkingssporen vanaf de Nieuwe tijd is echter hoog, zoals (percelerings- of ontwaterings)greppels, (afval)kuilen of ploegsporen die samenhangen met de ontginning van het gebied. Eventuele archeologische sporen kunnen zich bevinden in de top van het mogelijk nog aanwezige veen, of in de top van het dekzand, direct onder de bouwvoor of het veen.

Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek adviseert Sweco Nederland in het plangebied een inventariserend veldonderzoek uit te voeren in de vorm van een verkennend booronderzoek. Met dit onderzoek kan worden onderzocht wat de mate van intactheid van de bodem is, en of er aanwijzingen zijn voor de aanwezigheid van archeologische lagen.
In totaal worden 10 boringen geadviseerd in de archeologische zone met een middelhoge verwachting op Paleolithische en Mesolithische resten (elke 50 m, zie bijlage 5).

Beoordeling bevoegd gezag
Het bevoegd gezag zag echter geen noodzaak voor vervolgonderzoek en is van mening dat er geen sprake is van een middelhoge archeologische verwachting. Daarvoor zijn er op basis van de ahn, de geomorfologische, bodemkundige noch de archeologische landschappenkaart van de RCE duidelijke aanwijzingen, aldus dhr. Satijn van het Oversticht. Er is op deze genoemde locatie sprake van een dekzandvlakte zonder duidelijke gradiënt; de moerige eerdgronden zijn geen aanwijzing voor de aanwezigheid van dekzandwelvingen in de ondergrond. Daarom is geadviseerd het plangebied vrij te geven voor de geplande werkzaamheden.