รูปแบบและวิธีการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาที่เหมาะสมกับบริบทของประเทศไทย

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์พัฒนาการของรูปแบบและวิธีการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาไทย เปรียบเทียบรูปแบบและวิธีการได้มาของสมาชิกวุฒิสภาในต่างประเทศ และศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความสำเร็จของรูปแบบและวิธีการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาของประเทศไทย รวมทั้งพัฒนารูปแบบและวิธีการได้มาซึ่งรูปแบบของสมาชิกวุฒิสภาที่เหมาะสมกับประเทศไทย โดยการเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพจากการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มนักวิชาการ สมาชิกวุฒิสภา อดีตสมาชิกวุฒิสภา สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร คณะกรรมการเลือกตั้ง จำนวน 14 คน และการรับฟังข้อมูลจากการสัมมนากลุ่มย่อยจากผู้เกี่ยวข้องและประชาชนทั่วไป จำนวน 2 ครั้ง รวมทั้งการเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณ จากกลุ่มตัวอย่างจำนวน 645 ชุด แล้วจึงนำมาทำการวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์เชิงสถิติ ผลการวิจัยพบว่า 1. พัฒนาการของรูปแบบและวิธีการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาของไทยเริ่มต้นจากการแต่งตั้ง และเปลี่ยนเป็นเลือกตั้งทั้งหมดตามรัฐธรรมนูญ 2540 แต่เกิดปัญหาการแทรกแซงอิทธิพลจากฝ่ายการเมือง รัฐธรรมนูญ 2550 จึงจัดให้มีการเลือกตั้งบางส่วนและสรรหาบางส่วนแต่ก็เกิดปัญหาในการปฏิบัติหน้าที่และปัญหาเกี่ยวกับที่มาของอำนาจในรัฐธรรมนูญ 2560 จึงเปลี่ยนมาเป็นการเลือกกันเองทั้งหมด 2. การศึกษารูปแบบและวิธีการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา ของประเทศอังกฤษ ประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศฝรั่งเศส ประเทศญี่ปุ่น และประเทศมาเลเซียพบว่า แบ่งได้เป็น 2 รูปแบบ คือ สมาชิกวุฒิสภา ที่มาจากการเลือกตั้ง ได้แก่ ประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศฝรั่งเศส ประเทศญี่ปุ่นส่วนประเทศอังกฤษและประเทศมาเลเซียมาจากการแต่งตั้ง ซึ่งทั้งรูปแบบการเลือกตั้งหรือแต่งตั้งจะมีรายละเอียดที่แตกต่างกันในแต่ละประเทศ 3. การศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความสำเร็จของรูปแบบและวิธีการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาของประเทศไทยพบว่าประกอบด้วย 3 ปัจจัย คือ ปัจจัยด้านผู้สมัคร โดยเฉพาะการไม่ถูกฝ่ายการเมืองครอบงำ ปัจจัยด้านกระบวนการในการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา คือ การมีส่วนร่วมของประชาชน และปัจจัยเกี่ยวข้องกับประชาชนที่สำคัญคือความพร้อมด้านความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับสมาชิกวุฒิสภา4. การพัฒนารูปแบบและวิธีการได้มาซึ่งรูปแบบของสมาชิกวุฒิสภาที่เหมาะสมกับประเทศไทย พบว่า บทบาทและหน้าที่ของ ส.ว. เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ 2560 ในส่วนที่มาของ ส.ว. การสรรหาเป็นแนวทางที่มีความเป็นไปได้แต่เพิ่มเติมประเด็นต่อไปนี้ 1) รูปแบบการสรรหาโดยคณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภา ที่มีความเกี่ยวข้องประชาชน 2) เลือกกันเองภายในกลุ่มความเชี่ยวชาญแทนการเลือกไขว้กลุ่ม 3) การพิจารณากลุ่มความเชี่ยวชาญให้เหมาะสมกับสภาพสังคมไทย