การบังคับโทษจำคุกตลอดชีวิต: ศึกษากรณีกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำที่เหมาะสมในการบังคับโทษ

ในประเทศไทย การบังคับโทษจำคุกตลอดชีวิตมิใช่การบังคับโทษจำคุกตลอดชีวิตอย่างแท้จริงที่ผู้ต้องขังต้องถูกบังคับโทษตลอดอายุขัยจนกว่าจะเสียชีวิตโดยไม่มีโอกาสได้รับการปล่อยตัวจากเรือนจำ แต่ผู้ต้องขังที่ต้องโทษจำคุกตลอดชีวิตสามารถได้รับการลดหย่อนผ่อนโทษอันได้แก่ การลดวันต้องโทษจำคุก การพักการลงโทษ และการพระราชทานอภัยโทษ ซึ่งทำให้ระยะเวลาในการบังคับโทษลดลงจนได้รับการปล่อยตัวจากเรือนจำในที่สุด โดยระยะเวลาในการบังคับโทษจำคุกจริงของผู้ต้องขังงมักเป็นระยะเวลาที่สั้นเกินควรเมื่อเปรียบเทียบกับความผิดที่ได้กระทำ จึงนำมาซึ่งประเด็นที่เป็นที่ถกเถียงว่าระยะเวลาในการบังคับโทษจำคุกตลอดชีวิตนั้นมีความเหมาะสมแล้วหรือไม่ จากการศึกษากฎหมายต่างประเทศ อันได้แก่ สหราชอาณาจักร (อังกฤษและเวลส์) สาธารณรัฐฝรั่งเศส และสาธารณรัฐสิงคโปร์ พบว่าในประเด็นเกี่ยวกับระยะเวลาขั้นต่ำในการบังคับโทษจำคุกตลอดชีวิตนั้นแบ่งออกเป็น 2 แนวทาง คือ ประเทศที่มีการกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำในการบังคับโทษจำคุกเป็นการเฉพาะ โดยมีการพิจารณาถึงความร้ายแรงของความผิดประกอบกับความเป็นอันตรายต่อสังคมของผู้กระทำความผิด และประเทศที่มิได้มีการกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำในการบังคับโทษจำคุก แต่มีการกำหนดระยะเวลาจำคุกจริงขั้นต่ำที่ผู้ต้องโทษต้องได้รับก่อนได้รับการลดหย่อนผ่อนโทษเป็นระยะเวลาที่เท่ากันสำหรับผู้ต้องโทษจำคุกตลอดชีวิตทุกคน ซึ่งเป็นแนวทางเช่นเดียวกับประเทศไทยในปัจจุบัน ซึ่งผู้วิจัยมองว่าการกำหนดระยะเวลาดังกล่าวที่เท่ากันสำหรับผู้ต้องโทษทุกคนนั้นไม่เหมาะสม ประกอบกับมิได้มีการพิจารณาถึงเหตุปัจจัยอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับผู้กระทำความผิดที่มีความแตกต่างกัน ซึ่งขัดต่อหลักการลงโทษที่เหมาะสมกับผู้ต้องโทษแต่ละคน ด้วยเหตุข้างต้น จึงเห็นควรนำการกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำในการบังคับโทษจำคุกมาใช้ในการบังคับโทษจำคุกตลอดชีวิต ซึ่งหากผู้ต้องขังยังถูกบังคับโทษจำคุกไม่ครบกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำดังกล่าว ผู้ต้องขังนั้นไม่สามารถรับประโยชน์ในการลดหย่อนผ่อนโทษใด ๆ ได้เลย และกำหนดให้ศาลที่ทำการพิจารณาพิพากษาลงโทษจำคุกตลอดชีวิตเป็นผู้มีอำนาจกำหนดระยะเวลาขั้นต่ำในการบังคับโทษ ทั้งนี้ เพื่อให้ระยะเวลาในการบังคับโทษจำคุกตลอดชีวิตมีความเหมาะสมกับผู้ต้องขังแต่ละคน รวมถึงเป็นการรับประกันว่าผู้ต้องขังจะไม่ได้รับการปล่อยตัวจากเรือนจำในระยะเวลาที่เร็วเกินควรอันอาจทำให้ผู้ต้องขังไม่ได้รับการแก้ไขฟื้นฟูที่เพียงพอ นอกจากนี้ ยังเป็นการเพิ่มความเชื่อมั่นในกระบวนการบังคับโทษจำคุกให้แก่ประชาชนอีกทางหนึ่งด้วย