วาทกรรมกัญชากับความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อนโยบายกัญชาทางการแพทย์ของไทย

เมื่อกัญชาถูกให้ความสำคัญด้านการแพทย์ในสังคมไทย การศึกษานี้ใช้การวิจัยแบบผสานวิธี มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาวาทกรรมกัญชาในสังคมไทย วัตถุประสงค์ย่อย คือ 1.1 เพื่อวิเคราะห์วาทกรรมกัญชาในสังคมไทย 1.2 เพื่อวิเคราะห์ความหมายใหม่ของกัญชาในสังคมไทยหลังจากที่มีนโยบายกัญชาทางการแพทย์ของไทย 1.3 เพื่อศึกษาการใช้ประโยชน์ ผลกระทบทางด้านสุขภาพและผลกระทบทางสังคมจากกัญชาในสังคมไทย การศึกษาในส่วนแรกนี้ ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยการศึกษาจากเอกสารทุติยภูมิ และการสัมภาษณ์เชิงลึกในกลุ่มบุคลากรสุขภาพและบุคคลที่เกี่ยวข้องโดยการใช้ประเด็นสัมภาษณ์ที่พัฒนาขึ้น เลือกผู้มีส่วนร่วมการวิจัยด้วยวิธีการเจาะจง รวมจำนวน 16 ราย และใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา หลังจากนั้นเป็นการศึกษาในวัตถุประสงค์ที่ 2 เพื่อศึกษาความรอบรู้ด้านสุขภาพของสังคมไทย และวัตถุประสงค์ย่อย คือ 2.1 เพื่อศึกษาความรอบรู้ด้านสุขภาพของประชาชนต่อนโยบายกัญชาทางการแพทย์ของไทย 2.2 เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลกับความรอบรู้ด้านสุขภาพของประชาชนที่ต่อนโยบายกัญชาทางการแพทย์ของไทย ส่วนนี้ตอบคำถามการวิจัยโดยใช้วิธีการวิจัยเชิงปริมาณ ใช้แบบสอบถามที่ผู้ศึกษาพัฒนาขึ้นจากผลบางส่วนที่ได้จากการศึกษาเชิงคุณภาพในช่วงแรก ผ่านกระบวนการตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือ โดยโครงร่างวิจัยผ่านกระบวนการพิจารณาจริยธรรมการวิจัยจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ก่อนนำไปเก็บรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างซึ่งเป็นประชาชนไทย อายุ 15 ปีขึ้นไป โดยใช้วิธีการคำนวณ ได้ขนาดตัวอย่างจำนวน 365 ราย หลังจากนั้นใช้การกำหนดโควตาในกลุ่มตัวอย่าง 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มวัยรุ่น วัยทำงาน และกลุ่มผู้สูงอายุ ตามเกณฑ์การคัดเลือกที่กำหนดขึ้น โดยแต่ละกลุ่มมีจำนวนที่ใกล้เคียงกัน หลังจากนั้นใช้วิธีการเข้าถึงตัวอย่างแบบเจาะจงจนครบตามจำนวน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์ โดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และเชิงอนุมานในกลุ่มไม่ใช้พารามิเตอร์ ได้แก่ Independent-Samples Kruskal-Wallis test ผลการศึกษามีสาระสำคัญ ดังนี้วาทกรรมกัญชาในสังคมไทย พบว่า มีการประกอบสร้างและรื้อสร้างวาทกรรมกัญชาในสังคมไทยในช่วงเปลี่ยนผ่านนี้ 6 วาทกรรมหลัก ได้แก่ วาทกรรม “กัญชาคือยาเสพติด” “กัญชาทางการแพทย์” “กัญชาคือพืชเศรษฐกิจใหม่” “กัญชาเสรี” “กัญชาคือความมั่นคงทางยาของประชาชน” และ “กัญชาทางการเมือง” โดยมีปัจจัยสำคัญมาจาก (1) อำนาจการเมืองโลกผ่านการปฏิบัติการทางกฎหมายและนโยบายของประเทศ (2) กระบวนการความรู้แบบวิทยาศาสตร์(3) การปฏิบัติการทางสังคมในการขับเคลื่อนกระบวนการของภาคประชาสังคม (4) การปฏิบัติการของภาคการเมือง และ (5) แนวปฏิบัติและประสบการณ์จากประเทศต่างๆ ส่วนการใช้ประโยชน์ ผลกระทบด้านสุขภาพและผลกระทบทางสังคมของกัญชา จากทั้ง 6 วาทกรรมในช่วงเปลี่ยนผ่านของสังคมไทยดังกล่าวนี้ มีความสอดคล้องไปในทิศทางเดียวกัน คือ กัญชามีทั้งคุณและโทษต่อสุขภาพและผลกระทบต่อสังคม ขึ้นอยู่กับความรู้ความเข้าใจและวัตถุประสงค์การนำกัญชาไปใช้ประโยชน์ ความรอบรู้ด้านสุขภาพของประชาชนไทย อายุ 15 ปีขึ้นไป ต่อนโยบายกัญชาทางการแพทย์ของไทยนั้น พบว่า ประชาชนมีคะแนนความรอบรู้ต่อนโยบายกัญชาทางการแพทย์ โดยเฉลี่ย 105.0 คะแนน (เต็ม 170) โดยกลุ่มตัวอย่างจำนวนร้อยละ 85.5 มีความรอบรู้น้อยกว่าหรือเท่ากับระดับพอใช้ (น้อยกว่าหรือเท่ากับ 135 คะแนน) ซึ่งปฏิเสธสมมติฐานที่กำหนดไว้ ส่วนปัจจัยที่มีผลกับความรอบรู้ด้านสุขภาพของประชาชนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ประกอบด้วย (1) ปัจจัยระดับบุคคล ได้แก่ อายุ สถานภาพการสมรส ภาษา การศึกษา และอาชีพ (2) ปัจจัยปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคล ได้แก่ การแสดงความคิดเห็นในครอบครัว การสื่อสารแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารกับบุคคลอื่น การติดตามข้อมูลข่าวสารด้านสุขภาพ ความเข้าใจต่อข้อมูลข่าวสารด้านสุขภาพ การรับรู้และสื่อสารถึงสิทธิหลักประกันสุขภาพของตนเอง สิ่งแวดล้อมและชุมชนที่อยู่อาศัย และสิ่งแวดล้อมและชุมชนที่ทำงาน/สถานศึกษา และ (3) ปัจจัยแวดล้อมระดับสังคม ได้แก่ ความสัมพันธ์กับชุมชนที่อยู่อาศัย การให้บริการข้อมูลสุขภาพจากหน่วยงานต่างๆ การเข้าถึงและใช้บริการสุขภาพ การส่งเสริมให้เข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมจากหน่วยงานต่างๆ การเข้าไปมีส่วนร่วมในกิจกรรมทางสังคมโดยรวม และความสนใจในนโยบายของภาคการเมืองโดยรวม ข้อค้นพบเหล่านี้จะเป็นประโยชน์ต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการสร้างความเข้าใจ การนำไปใช้ประกอบการพิจารณาการมีนโยบายกัญชาทางการแพทย์ที่เหมาะสมสอดคล้องกับบริบทของประชาชนและประเทศรวมถึงการมีนโยบายส่งเสริมความรอบรู้ให้กับประชาชน โดยเฉพาะในกลุ่มผู้สูงอายุและกลุ่มวัยรุ่น ทั้งนี้เพื่อให้ผู้ให้บริการสุขภาพและประชาชนสามารถใช้ประโยชน์จากกัญชาทางการแพทย์ได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม