Rossum Oranjestraat, Archeologisch Onderzoek - Proefsleuvenonderzoek en opgraving

<p>Op het terrein tussen de Boschweg en de Oranjestraat te Rossum zijn in 2005 en 2006 door BAAC bv verschillende archeologische onderzoeken uitgevoerd: opgraving Kulturhus, archeologische begeleiding RSC/Oranjestraat (DINSP), inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven (IVO) en Definitief archeologisch onderzoek (DO) Oranjestraat 2 (DINOS) en IVO sportveld-Oranjestraat (DINOT).<br>Deze drie onderzoeken hebben individuele datasets opgeleverd en zijn apart gearchiveerd. Deze dataset betreft deelproject DINOS.</p><p>Tijdens het onderzoek aan de Oranjestraat 2 (DINOS) zijn 17 crematiegraven aangetroffen waarvan acht met een kringgreppel, zeven met een rechthoekige randstructuur en drie zonder (duidelijke) randstructuur. Het gebruik van crematiegraven in plaats van inhumatiegraven doet in Oost-Nederland zijn intrede vanaf de late bronstijd. Tegelijkertijd vindt ook een verschuiving in het bijzettingsritueel plaats en worden vanaf de late bronstijd individuele bijzettingen in kleinere grafmonumenten dicht bij elkaar geplaatst. Hierdoor ontstonden grote uitgestrekte grafvelden, ook wel urnenvelden genoemd. Kringgreppels komen in de urnenvelden in Oost-Nederland in de loop van de late bronstijd en in de vroege ijzertijd voor, waarbij dubbele kringgreppels meestal omstreeks de 6de eeuw voor Chr. gedateerd worden. Vanaf de midden ijzertijd komen ook rechthoekige randstructuren voor. In eerste instantie gaat het om losse structuren maar in de loop van de 5e eeuw voor Chr. ontstaan uitgestrekte netwerken van kleinere aan elkaar geschakelde greppels. Bij het onderzoek Oranjestraat 2 zijn zowel rechthoekige randstructuren als kringgreppels en dubbele kringgreppels aangetroffen. De rechthoekige randstructuren oversnijden de kringgreppels en vertegenwoordigen een latere fase van het urnenveld.<br>In de meeste grafvelden worden geen graven of vondsten aangetroffen die dateren van na het midden van de 5de eeuw voor Chr.30 Het is mogelijk dat deze graven niet herkend worden doordat ze zich niet onderscheiden van de oudere graven. Het lijkt er echter op dat sprake is van een breuk in de bijzettingstraditie en de urnenvelden niet overal gelijktijdig en zeer geleidelijk (over een aantal generaties) in onbruik raken.</p><p>Over de wijze waarop het cremeren in de late bronstijd plaatsvond is weinig bekend. Over het algemeen wordt aangenomen dat voor de brandstapels hout uit de directe omgeving gebruikt werd. In de late bronstijd lijken de crematieresten zorgvuldig uit de brandstapel te zijn gezocht en in de grafkuil te zijn bijgezet. De graftypen 1 en 2 zullen veelal uit deze begin periode stammen. Vanaf de vroege ijzertijd gebeurt dit steeds minder zorgvuldig en worden steeds minder menselijke resten en meer brandstapelafval in de grafkuilen begraven. Bovendien neemt het aantal begravingen in omhulsels van duurzaam materiaal (aardewerk) af (graftype 3). Aan het eind van de urnenperiode worden veel brandstapels zelf afgedekt met een heuvel waardoor zogenaamde brandheuvels ontstaan (graftype 4). Na-bijzettingen komen gedurende de hele late bronstijd en vroege ijzertijd voor maar het gebruik heeft zijn hoogtepunt in de vroege ijzertijd. Dit beeld lijkt overeen te komen met de situatie zoals aangetroffen tijdens het onderzoek Oranjestraat 2. De graven met een kringgreppel zijn van het graftype 1 t/m 3, terwijl graftype 4 alleen bij de graven met een rechthoekige randstructuur voorkomt (Tabel 3). Hoewel duidelijk is dat de kringgreppels uit de eerste gebruiksfase van het urnenveld stammen, kan binnen deze fase geen typechronologie worden vastgesteld.<br>De graftypen 1 t/m 3 zijn alledrie verspreid over de opgravingsput aangetroffen. Indien achtereenvolgens een voorkeur heeft bestaan voor een bepaald graftype, is dit niet af te lezen aan de verspreiding van de graven. Wel lijkt bij de aanleg van nieuwe graven rekening te zijn gehouden met bestaande grafmonumenten aangezien de kringgreppels elkaar niet oversnijden. De rechthoekige randstructuren oversnijden daarentegen welk meerdere kringgreppels. Mogelijk waren deze grafmonumenten uit de eerste fase van het grafveld niet meer zichtbaar waardoor de oversnijding onbewust heeft plaatsgevonden.<br>Behalve bijzettingen en randstructuren zijn ook 21 (paal)kuilen aangetroffen. De sporen kunnen niet aan gebouwstructuren worden toegeschreven en de betekenis van deze (paal)kuilen is onduidelijk. Wellicht hebben ze een functie gehad tijdens het grafritueel.</p>