s-Hertogenbosch, Westwal. Aanvullend archeologisch onderzoek

<p>Van de veertiende eeuwse stadsmuur aan de Sint-Janssingel en Westwal is het trace nu in zo'n grote mate bekend dat goed voorspeld kan worden hoe de verschillende delen van de muur verlopen in de niet opgegraven gedeeltes. De locatie van drie tot de veertiende eeuwse stadsmuur behorende torens zijn vastgesteld. Eén van die torens (de toren binnen het latere Sint-Jansbolwerk) vormde vermoedelijk al vanaf de bouw van de muur een deel van de Koepoort, hoewel de vroegste fase daarvan in dit onderzoek niet aan het licht is gekomen.<br>Het verloop van de Vughteruitleg is in zoverre bekend dat de aanhechting aan de veertiende eeuwse stadsmuur is teruggevonden en vermoed wordt dat de muur van de uitleg hier vandaan in een rechte lijn naar het bestaande rondeel aan de Westwal loopt. Vragen over de oudste fase van de Vughteruitleg kunnen echter pas beter beantwoord worden na uitgebreider onderzoek.<br>Van het Sint-Jansbolwerk uit 1528 zijn de aanzetten tegen de stadsmuur teruggevonden en daarmee is de locatie ervan bepaald. Ook de locaties en faseringen van de zestiende eeuwse Sint-Janspoort in het midden van het bolwerk en de zeventiende eeuwse en latere poort aan de zijkant zijn nu bekend.<br>Hetzelfde geldt voor bastion Maria uit 1614-24; de exacte ligging is vastgesteld door het terugvinden van een aanzet en een stuk van het verloop van de bastionmuur.<br>Tijdens het hier beschreven onderzoek zijn zoveel restanten van de verdedigingswerken aan de Sint-Janssingel en Westwal naar boven gekomen dat een groot aantal van de vooraf gestelde vragen beantwoord kon worden. Maar zoals al eerder is vermeld, is tijdens dit onderzoek telkens alleen een eerste vlak aangelegd; veel informatie over de verdedigingswerken bevindt zich nog onder de grond en het blijft mogelijk dat hier beschreven inzichten aangepast moeten worden als er meer muurresten blootgelegd worden. Om deze reden en gezien de verrassend goede staat waarin de muur, zeker binnen de bolwerken, met de bijbehorende torens, poorten en bastions zich bevinden en de hoeveelheid informatie die eraan afgelezen kan worden, moet nadrukkelijk aanbevolen worden bij de planning van toekomstige (restauratie)werkzaamheden op deze locatie rekening te houden met de hoge archeologische waarde van de muurresten, maar ook van de grondpakketten die zich tegen de binnenzijde van de muren bevinden; met name de niveau’s ónder de vlakken die nu onderzocht zijn kunnen veel informatie bevatten: nu is met name de grond verwijderd die na de sloop aan het eind van de negentiende eeuw is aangebracht.<br>Alle graafwerkzaamheden zouden zeker archeologisch begeleid moeten worden, maar veel beter nog zou het zijn de graafwerkzaamheden door de archeologische dienst van de gemeente s-Hertogenbosch uit te laten voeren - dat wil zeggen het archeologisch onderzoek vooraf te laten gaan aan andere activiteiten.</p>