Bureauonderzoek Maarhuizerweg 6 te Winsum (gemeente Het Hogeland)

In augustus 2024 is in opdracht van Enexis B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd, om een archeologische verwachting op te stellen voor een tracé ter hoogte van Maarhuizerweg 6 te Winsum. De gehele geplande werkzaamheden hebben een tracélengte van circa 1 kilometer. Op basis van het vigerende bestemmingsplan geldt dat voor het meest westelijke deel van het tracé (420 meter) geen omgevingsvergunning verplicht is (dubbelbestemming Waarde Archeologie – vervallen), en daarmee geen nader archeologisch onderzoek noodzakelijk is. Dit deel van het tracé is niet meegenomen in onderhavig onderzoek en hier adviseert Antea Group vrijgave voor nader archeologisch onderzoek.

Het overgebleven deel van het tracé, 580 meter, wordt uitgevoerd door middel van gestuurde boringen (275 meter) en open ontgraving (305 meter). De sleuven in open ontgraving worden circa 1 meter breed en hebben een diepte van maximaal 1,5 meter beneden maaiveld. Volgens het vigerende bestemmingsplan ‘Veegplan Buitengebied Winsum’ valt het binnen de dubbelbestemmingen met Waarde Archeologie 2 en 4. Het deel binnen Waarde Archeologie 2 wordt echter geheel door middel van gestuurde boringen uitgevoerd. De geplande werkzaamheden met betrekking tot de open ontgravingen binnen dubbelbestemming Waarde Archeologie 4 zijn voor dit bestemmingsplan vergunnings‐ en onderzoeksplichtig. Om deze reden, en ook om een specifieke archeologische verwachting op te stellen voor het plangebied, is dit bureauonderzoek uitgevoerd.

Landschappelijk gezien ligt het plangebied op een hoog gelegen deel, namelijk een stuwwal (Het Hoog van Winsum). Deze hoger gelegen delen in het landschap waren zeer geschikt en aantrekkelijk voor bewoning in de prehistorie (met name de steentijd). Aan de hand van bodemkundige informatie wordt echter duidelijk dat het dekzand relatief diep ligt. Dit wordt namelijk op een diepte van 3 of 4 meter beneden maaiveld verwacht. Resten uit de steentijd worden dan ook niet binnen de huidige ontgravingsdiepte verwacht. Het plangebied ligt zeer nabij meerdere rijksbeschermde (AMK‐terreinen) wierden. Deze hebben een begindatering vanaf de late ijzertijd/Romeinse tijd. Deze zijn mogelijk ook nog bewoond in de volksverhuizingstijd, maar in ieder geval weer in de vroege middeleeuwen. De twee dichtstbijzijnde gelegen wierden, de Rode Wierde en de Groene Wierde, zijn echter in de huidige topografie niet meer zichtbaar. Mogelijk was de Groene Wierde na de vroege middeleeuwen niet meer bewoond, en was de Rode Wierde niet meer bewoond vanaf de late middeleeuwen. Ze krijgen dan een agrarisch karakter.

Een deel van het plangebied ligt vermoedelijk op één van deze wierden (De Groene Wierde): het valt niet binnen de contouren van het rijksbeschermd AMK‐terrein, maar het plangebied ligt wel deels op de flank van deze wierde. Voor dit deel van het plangebied geldt dan ook een hoge archeologische verwachting voor het aantreffen van bewoningsresten vanaf de late ijzertijd tot en met de vroege middeleeuwen. De rest van het plangebied bevindt zich net buiten de wierde, en heeft vermoedelijk lange tijd een agrarisch karakter gehad. Voor dit deel van het plangebied worden voornamelijk resten van agrarische activiteiten verwacht, mogelijk al vanaf de late ijzertijd tot en met de nieuwe tijd.

De kans is echter groter op het aantreffen van resten van agrarische activiteiten uit de nieuwe tijd. Op basis van een KLIC‐oriëntatieverzoek werd duidelijk dat er voor grote delen van het tracé niet in een bestaand kabelbed wordt gewerkt. Hier is het zeer waarschijnlijk dat de bodem nog intact is. Langs de N363/Maarhuizerweg zijn relatief veel bestaande kabels en/of leidingen aanwezig. Hier is het nog wel mogelijk dat eventuele archeologische resten in de profielwanden aanwezig zijn. Gezien de zeer nabije ligging van meerdere (rijksbeschermde) wierden is die kans zeer groot.