Bureauonderzoek Akkerhoven te Zuidlaren (gem. Tynaarlo)

In maart 2025 is in opdracht van Enexis Netbeheer b.v. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een locatie aan Akkerhoven in Zuidlaren (gemeente Tynaarlo). Dit is op het terrein van Dennenoord (voormalig psychiatrisch gesticht). De aanleiding voor het onderzoek zijn geplande werkzaamheden voor het vervangen van de COQ installatie te Akkerhoven E40 (Afbeelding 1). De geplande opgravingsdiepte van de sleuven bedraagt ca. 0,9 m-mv met een maximale breedte van 1,0 meter. De totale lengte van het tracé betreft ca. 63 meter, waarvan ca. 6 meter middels een gestuurde boring en de overige ca. 57 meter middels een open ontgraving worden aangelegd. Naast het tracé vinden enkele kleine ontgravingen plaats ten behoeve van het vervangen van een COQ installatie. Derhalve bedraagt de totale oppervlakte van de open opgravingen ca. 61 m2 . De ingrepen overschrijden de vrijstellingen in het bestemmingsplan. Dit bureauonderzoek is opgesteld in het kader van de omgevingsvergunningsaanvraag. In dit bureauonderzoek is een gespecificeerde archeologische verwachting van het plangebied opgesteld met betrekking tot waar welke archeologische indicatoren en/of bodemverstoringen kunnen worden verwacht.

Het plangebied ligt op het Drents Plateau op de Hondsrug. De Hondsrug is aantrekkelijk voor exploitatie voor Neanderthalers na het smelten van het Saale-ijs, 130.000 jaar geleden. Aan het eind van de laatste ijstijd, ongeveer 11.700 jaar geleden, werd het klimaat warmer en de toen kale toendra groeide na verloop van tijd vol met bos, omringd door een veenlandschap in de lagere gebieden. Aanvankelijk trokken rendierjagers door het landschap, totdat het klimaat te warm en te dicht bebost werd waardoor de rendieren verder trokken naar het noorden. Rond 3400 v.Chr. vestigden zich op de Hondsrug de eerste echte boeren die permanent bij hun akkers en weidegronden woonden en zich niet meer met de seizoenen verplaatsten. Deze groep permanente bewoners staat bekend als de Trechterbekercultuur.

In de Romeinse tijd (12 v.Chr. tot 350 n.Chr.) komen op de flanken van de Hondsrug meerdere nederzettingen voor. De kruin van de Hondsrug vormde een doortrekgebied voor reizigers van en naar de kwelders aan de Waddenzee. In de middeleeuwen is het dorp Zuidlaren ontstaan. Het terrein van het plangebied ligt ten zuidwesten hiervan. In deze omgeving zijn in de 19e en begin 20ste eeuw dennen aangeplant om stuifzand te fixeren. Sinds 1895 is het Dennenoordterrein een behandelcentrum voor psychiatrische patiënten. Tot op heden is het grootste deel van het terrein nog steeds in gebruik als behandelcentrum, hoewel er op delen van het terrein nu ook publieke voorzieningen aanwezig zijn.

Binnen het plangebied geldt op de gemeentelijke verwachtingskaart een middelhoge tot hoge archeologische verwachting op basis van het landschap. Het tracé valt buiten AMK-terreinen en andere bekende vindplaatsen. Wel overlapt het met de dubbelbestemming waarde archeologie en waarde archeologische verwachting. Sporen kunnen in deze omgeving verwacht worden uit de prehistorie tot aan de Romeinse tijd, maar door de ontgravingsdiepte van 0,9 m -mv zullen de lagen waar deze mogelijke sporen in zitten niet bereikt worden. Een booronderzoek, uitgevoerd door De Steekproef in 2022, gelegen binnen het onderzoeksgebied, heeft namelijk aangetoond dat het grootste deel van het plangebied is verstoord of sterk opgehoogd. Daarom wordt geadviseerd het plangebied vrij te geven. Wij adviseren de werkzaamheden zonder verder archeologisch onderzoek uit te laten voeren.