แนวทางการจัดการบริการสาธารณะให้แก่พื้นที่โดยรอบสถานีขนส่งมวลชน: กรณีศึกษาสถานีกลางบางซื่อ

การพัฒนาพื้นที่โดยรอบสถานีขนส่งมวลชน เป็นการพัฒนาการใช้ประโยชน์ที่ดินหรือโครงการต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องในพื้นที่บริเวณใกล้เคียงกับสถานี ตามหลักการพัฒนา Transit Oriented Development (TOD) โดยการวางแผนในเชิงพื้นที่จึงจะเป็นการพัฒนาพื้นที่ที่กระชับและมีกิจกรรมการใช้ประโยชน์ที่ดินที่ผสมผสาน เพื่อให้สามารถเชื่อมโยงการทำกิจกรรมในพื้นที่ได้อย่างสมบูรณ์และสะดวกมากยิ่งขึ้น นอกเหนือจากการพัฒนาในเชิงพื้นที่แล้ว ในส่วนของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการร่วมโครงการนั้น ก็เป็นส่วนสำคัญที่จะทำให้การดำเนินโครงการประสบความสำเร็จ ซึ่งภาครัฐจะมีบทบาทหลักในการพัฒนาพื้นที่สถานีขนส่งมวลชนเพราะเป็นการพัฒนาบนฐานของการใช้ระบบขนส่งมวลชนซึ่งเป็นบริการสาธารณะ เกี่ยวเนื่องกับการจัดบริการสาธารณะที่รัฐจะมีหน้าที่โดยตรงในการบริหารจัดการให้แก่ประชาชน และด้วยข้อเท็จจริงเมื่อมีสถานีขนส่งมวลชนเกิดขึ้นก็จะส่งผลต่อพื้นที่ใกล้เคียง หากรัฐจะพัฒนาแต่เพียงตัวสถานีโดยไม่คำนึงถึงพื้นที่โดยรอบก็อาจจะเป็นเหตุผลให้เกิดความไม่คุ้มทุน และไม่สามารถเป็นประโยชน์ต่อส่วนรวมที่แท้จริงได้ ดังนั้น การวางแผนพัฒนาพื้นที่โดยรอบสถานีขนส่งมวลชนจึงเป็นภารกิจเกี่ยวเนื่องที่รัฐจะต้องดำเนินการให้สอดคล้องการพัฒนาสถานีและแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ซึ่งรูปแบบการจัดบริการสาธารณะที่รัฐต้องดำเนินการนั้นมีอยู่หลากหลายวิธีการ โดยรวมไปถึงการเปิดโอกาสให้มีความร่วมมือของภาคส่วนอื่น ๆ เช่น ภาคเอกชน เข้ามาร่วมในการพัฒนา อาจจะเป็นทั้งในรูปแบบการร่วมลงทุนหรือการเช่าพื้นที่เพื่อพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ในระยะยาวได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับขอบเขตความรับผิดชอบ ความเหมาะสมของบริการสาธารณะ และประเภทของโครงการที่จะเกิดขึ้นงานวิจัยนี้ต้องการศึกษาว่าในบริบทพื้นที่โดยรอบสถานีกลางบางซื่อ เขตจตุจักร กรุงเทพมหานคร นั้น หากจะนำแนวคิดการจัดบริการสาธารณะรูปแบบต่าง ๆ มาปรับใช้ในการบริหารจัดการพื้นที่ โดยเปิดโอกาสให้มีการดำเนินงานร่วมกันระหว่างผู้มีส่วนร่วมในภาคส่วนต่าง ๆ อย่างภาครัฐ และภาคเอกชน เพื่อสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่เชิงพื้นที่โดยรอบสถานีขนส่งมวลชน (TOD) ที่กำลังมีแผนในการดำเนินการนั้น จะมีแนวทางในการบริหารจัดการที่เหมาะสมอย่างไร โดยจะศึกษาจากข้อมูลที่เกี่ยวข้องในหลักการของรูปแบบการจัดการบริการสาธารณะ รวบรวมข้อมูลการดำเนินการโครงการพัฒนาพื้นที่ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวมถึงสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญในหลักการและประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนา ทั้งภาควิชาการ ภาครัฐ และภาคเอกชน โดยจะวิเคราะห์ผลการศึกษาออกมาเป็น 3 ส่วน คือ 1. ปัจจัยในการพัฒนาพื้นที่โดยรอบสถานีขนส่งมวลชน ได้แก่ 1.1) การวางแผน ออกแบบและพัฒนาต้องตอบโจทย์บริบทพื้นที่และผู้ใช้งาน 1.2) การกำหนดรูปแบบในการดำเนินการพัฒนาและโครงสร้างความรับผิดชอบให้ชัดเจน 1.3) การวิเคราะห์ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเพื่อให้เกิดความร่วมมือในการพัฒนา และ 1.4) กฎหมาย นโยบาย อำนาจจากรัฐระดับสูง รวมถึง 2. ปัญหาและอุปสรรคของการพัฒนา ได้แก่ 2.1) พื้นที่บางส่วนพัฒนาไปก่อนแล้ว 2.2) การดำเนินตามกฎหมาย 2.3) ความพร้อมของพื้นที่ 2.4) การศึกษาการพัฒนาพื้นที่สถานีโดยรอบสถานีไม่สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ 2.5) การให้บริการของสถานีกลางบางซื่อล่าช้ากว่ากำหนด 2.6) ขอบเขตของรูปแบบการจัดบริการสาธารณะในการพัฒนาเมือง 2.7) โครงสร้างของหน่วยงานที่รับผิดชอบ และ 2.8) การบูรณาการการวางแผน อีกทั้ง 3. เสนอแนะแนวทางการจัดการและโครงการการพัฒนาพื้นที่โดยรอบสถานีกลางบางซื่อตามรายแปลง