ปัญหากฎหมายว่าด้วยขายตรงและตลาดแบบตรง: กรณีศึกษาปัญหาข้อบกพร่องและข้อจำกัดต่อการคุ้มครองสิทธิของผู้บริโภคในการได้รับข้อมูลก่อนการทำสัญญา และการใช้สิทธิเลิกสัญญาของผู้บริโภค: รายงานฉบับสมบูรณ์

ในการขายสินค้าหรือบริการผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์หรือตลาดแบบตรง ผู้บริโภคและผู้ประกอบธุรกิจมิได้พบปะเห็นหน้ากันโดยตรง หากแต่ติดต่อสื่อสารและทำธุรกรรมกันผ่านวิธีการต่าง ๆ ทางอิเล็กทรอนิกส์ ในทุกขั้นตอน ผู้บริโภคย่อมไม่อาจเห็นหรือตรวจดูสินค้าหรือตรวจสอบลักษณะการให้บริการได้อย่างแท้จริง ก่อนการเข้าทำสัญญาแต่อย่างใด ผู้บริโภคตกลงซื้อสินค้าหรือบริการโดยอาศัยข้อมูลที่ได้รับในการเสนอขายสินค้าหรือบริการจากผู้ประกอบธุรกิจแต่เพียงอย่างเดียว การทำสัญญาระหว่างผู้บริโภคและผู้ประกอบธุรกิจที่อยู่ห่างกันโดยระยะทางเช่นนี้จึงนำมาซึ่งปัญหา “ความไม่แน่นอนทางกฎหมาย” ในหลายมิติที่ผู้บริโภคต้องเผชิญในการซื้อสินค้าหรือบริการออนไลน์ และเป็นที่มาของความจำเป็นที่จะต้องกำหนดมาตรการคุ้มครองเป็นการเฉพาะสำหรับการซื้อสินค้าหรือบริการในลักษณะดังกล่าว เพื่อให้ผู้บริโภคได้รับความคุ้มครองในระดับที่ไม่ต่ำไปกว่าการซื้อสินค้าหรือบริการ ณ ร้านค้าของผู้ประกอบธุรกิจ แม้พระราชบัญญัติขายตรงและตลาดแบบตรง พ.ศ. 2545 ซึ่งใช้บังคับแก่การซื้อสินค้าหรือบริการจากการขายผ่านตลาดแบบตรงโดยตรง จะได้กำหนดมาตรการคุ้มครองสิทธิของผู้บริโภคในการทำธุรกรรมกับผู้ประกอบธุรกิจไว้แล้ว แต่หากพิจารณาให้ละเอียดถี่ถ้วน จะเห็นได้ว่ามาตรการต่าง ๆ นั้นยังมีข้อจำกัดและปัญหาในการใช้บังคับอยู่หลายประการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งมาตรการคุ้มครองสิทธิของผู้บริโภคในการได้รับข้อมูลที่ถูกต้องและเพียงพอเกี่ยวกับสินค้าและบริการของผู้ประกอบธุรกิจและสิทธิเลิกสัญญาของผู้บริโภค “ก่อนการเข้าทำสัญญา” ตลอดจนมาตรการคุ้มครองการใช้สิทธิดังกล่าวของผู้บริโภค ส่งผลให้ผู้บริโภคยังมิได้รับการคุ้มครองสิทธิของตน ในการซื้อสินค้าหรือบริการจากการขายผ่านตลาดแบบตรงได้อย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพ ปัญหาดังกล่าว ทวีความรุนแรงมากยิ่งขึ้นอันเนื่องมาจากการประกาศใช้กฎกระทรวงที่กำหนดให้การขายสินค้าหรือบริการโดยวิธีการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ในบางกรณีไม่จัดเป็นตลาดแบบตรง ทำให้การประกอบกิจการเหล่านั้นไม่ตกอยู่ภายใต้บังคับแห่งบทบัญญัติของกฎหมายว่าด้วยขายตรงและตลาดแบบตรง ซึ่งย่อมรวมไปถึงบทบัญญัติเกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิของผู้บริโภคในการได้รับข้อมูลก่อนการทำสัญญาและในการเลิกสัญญาด้วย งานวิจัยนี้ได้ศึกษาและสะท้อนให้เห็นถึงปัญหาต่าง ๆ ดังกล่าวที่เกิดขึ้น วิเคราะห์ประเด็นปัญหาที่เกี่ยวข้องของกฎหมายไทยเปรียบเทียบกับกฎเกณฑ์ระหว่างประเทศและกฎหมายต่างประเทศบางประเทศ และนำเสนอข้อเสนอแนะในการแก้ไขปรับปรุงมาตรการคุ้มครองสิทธิของผู้บริโภคในการได้รับข้อมูลที่จำเป็นก่อนการเข้าทำสัญญาและในการใช้สิทธิเลิกสัญญาของผู้บริโภคให้มีความเหมาะสมและเป็นธรรมต่อผู้บริโภคเป็นส่วนรวมมากยิ่งขึ้น