การประเมินความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ของการรักษาปานแดงชนิดพอร์ตไวน์สเตนด้วยเลเซอร์

ปานแดงชนิดพอร์ตไวน์สเตน (Port Wine Stain) เป็นภาวะที่พบได้แต่กาเนิด ซึ่งเกิดจากการมีหลอดเลือดฝอยผิดปกติ โดยพบได้บ่อยที่ตาแหน่งใบหน้าและลาคอ นอกเหนือจากปัญหาทางร่างกายแล้ว ปานแดงชนิดพอร์ตไวน์สเตนอาจทาให้เกิดปัญหาในด้านคุณภาพชีวิตและปัญหาด้านจิตใจของผู้ป่วยด้วยโรคนี้ด้วย โดยเฉพาะผู้ป่วยที่มีรอยโรคบนใบหน้า เนื่องจากโรคนี้มักพบในเด็ก การมีปานแดงแต่กาเนิด จึงส่งผลต่อพัฒนาการทางจิตใจและบุคลิกภาพ และการปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น เพื่อป้องกันปัญหาที่ทางจิตใจจะเกิดกับเด็ก แพทย์ที่ทาการรักษาจึงแนะนาให้เริ่มรักษาโรคปานแดงชนิดพอร์ตไวน์สเตนให้เร็วที่สุดเท่าที่จะทาได้ เพื่อให้รอยโรคจางลงให้มากที่สุดก่อนที่เด็กจะเริ่มเข้าโรงเรียนการรักษาปานแดงชนิดพอร์ตไวน์สเตนนั้น สามารถทาได้โดยการใช้เลเซอร์ชนิดพัลส์ดาย (Pulsed Dye Laser) ซึ่งถือว่าเป็นการรักษาที่มีประสิทธิภาพดีที่สุดในการรักษาโรคนี้ แต่ต้องทาการรักษาหลายครั้ง อีกทั้งค่าใช้จ่ายในการรักษายังมีราคาแพง และการกระจายตัวของเครื่องเลเซอร์ในประเทศไทยยังไม่ทั่วถึง ในประเทศไทยการรักษาด้วยเลเซอร์พัลส์ดายนั้น ไม่ครอบคลุมในโครงการหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า เนื่องจากการรักษาชนิดนี้ถือเป็นการรักษาด้านความสวยงาม ดังนั้นผู้ป่วยที่มีรายได้ต่าหรือผู้ปกครองของผู้ป่วยมีรายได้ต่า จะไม่ได้รับโอกาสในการรักษาอย่างเท่าเทียมกับผู้ป่วยที่มีรายได้สูง จนนาไปสู่ปัญหาทางสังคม และระดับชาติได้เพื่อศึกษาเกี่ยวกับความจาเป็นในการใช้เลเซอร์เพื่อการรักษาผู้ป่วยด้วยโรคปานแดงแต่กาเนิดชนิดพอร์ตไวน์สเตนบนใบหน้า ผู้วิจัยจึงแบ่งขอบเขตการศึกษาออกเป็น 2 ส่วน คือ ด้านอุปทานและด้านอุปสงค์ โดยการศึกษาด้านอุปทานนั้นทาการศึกษาเกี่ยวกับปัจจัยในการกาหนดราคาค่ารักษาพยาบาล และการศึกษาประสิทธิผลของการใช้เครื่องเลเซอร์พัลส์ดายในการรักษา ส่วนการศึกษาด้านอุปสงค์นั้น จะศึกษาความต้องการในการได้รับการรักษาปานแดงชนิดพอร์ตไวน์สเตน บนใบหน้า โดยใช้วิธีการประเมินความเต็มใจที่จะจ่าย (Willingness to Pay : WTP) และวิธีการแลกเปลี่ยนเวลา (Time Trade-off : TTO) และคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยด้วยโรคปานแดงชนิดพอร์ตไวน์สเตนบนใบหน้าด้วยวิธี Dermatology Life Quality Index (DLQI)ผลการวิจัยพบว่า ปัจจัยในการกาหนดราคาค่ารักษาปานแดงแต่กาเนิดชนิดพอร์ตไวน์สเตน บนใบหน้านั้น ขึ้นอยู่กับ ความเชี่ยวชาญของแพทย์ที่ทาการรักษา ชนิดของเครื่องเลเซอร์ และลักษณะตลอดจนทาเลที่ตั้งของสถานพยาบาล โดยสถานพยาบาลที่ไม่ใช่ของรัฐ ใช้เครื่องพัลส์ดายเลเซอร์ที่ราคาแพง และตั้งอยู่ในศูนย์การค้า หรือในกรุงเทพมหานคร จะมีราคาค่าบริการที่แพงกว่า โดยที่จุดคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ของการรักษาอยู่ที่การทาเลเซอร์จานวน 10 ครั้งในแง่ของความต้องการได้รับการรักษาของผู้ป่วยนั้น พบว่า ผู้ป่วยเพศหญิงจะมีความเต็มใจที่จะจ่ายค่ารักษาและยอมสละเวลาในการรักษามากกว่าผู้ป่วยเพศชาย และผู้ป่วยอายุมากกว่า 5 ปี จะมีความเต็มใจที่จะจ่ายและยอมสละเวลามากกว่าผู้ป่วยอายุน้อยกว่า 5 ปีสาหรับการประเมินคุณภาพชีวิตด้วยแบบสอบถามวัดคุณภาพชีวิตพบว่า ผู้ป่วยเพศชายและเพศหญิงมีคุณภาพชีวิตไม่แตกต่างกัน แต่ในผู้ป่วยที่มีอายุมากกว่า 5 ปี จะมีคุณภาพชีวิตที่ดีกว่าเด็กที่มีอายุน้อยกว่า 5 ปีอย่างมาก ซึ่งประเด็นนี้อาจมาจากความวิตกกังวลของพ่อแม่ ที่กลัวว่าลูกซึ่งมีปานบนใบหน้าจะถูกตีตราจากสังคมเมื่อเข้าโรงเรียน หรือเข้าสังคม เมื่อเปรียบเทียบคุณภาพชีวิตก่อนและหลังการรักษาด้วยเลเซอร์พัลส์ดายจะพบว่าคุณภาพชีวิตดีขึ้นอย่างมีนัยสาคัญ