บทบาทพระสงฆ์ในการพัฒนาคุณภาพชีวิต: กรณีศึกษา โรงเรียนวัดแสงธรรมสุทธาราม จังหวัดนครสวรรค์

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์ของการวิจัยเพื่อศึกษาความคิดเห็นของนักเรียนและบุคลากรทางการศึกษาต่อบทบาทพระสงฆ์กับการพัฒนาคุณภาพชีวิต และวิเคราะห์ปัญหาอุปสรรคที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของนักเรียนและบุคลากรทางการศึกษา กรณีศึกษา โรงเรียนวัดแสงธรรมสุทธาราม จังหวัดนครสวรรค์ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ กลุ่มนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาชั้นปีที่ 1-3 จำนวน 68 คน ครูและบุคลากรทางการศึกษา จำนวน 16 คน รวมจำนวนทั้งสิ้น 84 คน โดยศึกษาทบทวนวรรณกรรมจากข้อมูลเอกสาร กฎหมาย แผนแม่บทฯ ระเบียบต่าง ๆ พร้อมทั้งสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก โดยใช้แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งมีโครงสร้าง คือ ผู้ศึกษาจะกำหนดประเด็นคำถามปลายเปิดไว้ล่วงหน้าเพื่อให้ข้อคำถามมีความครอบคลุมวัตถุประสงค์ของการศึกษาและสอดคล้องกับสภาพการณ์ของผู้ให้ข้อมูลแต่ละคนในแต่ละบริบทที่เปลี่ยนแปลงไป และสอบถามเพิ่มเติมจากบริบทของคำตอบที่ได้จนกว่าจะได้ข้อมูลที่ต้องการศึกษา ผลการวิจัยจากทบทวนเอกสารและสัมภาษณ์กลุ่มตัวอย่างพบว่า 1) ด้านการส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรม พระสงฆ์มีบทบาทสำคัญในการหนุนนำ ส่งเสริมด้านคุณธรรมจริยธรรมให้เกิดมีขึ้น ด้วยการเทศน์สอนหลักธรรม คำสอนต่าง ๆ นำหลักธรรมไปปรับใช้ในการนำชีวิต รวมทั้งพระสงฆ์มีบทบาทในด้านการบ่มเพาะให้นักเรียน ครู และบุคลากรทางการศึกษามีศีลธรรมในจิตใจ ใฝ่หาคุณความดี ประพฤติปฏิบัติตนในทางที่ชอบ 2) ด้านการศึกษาสงเคราะห์ การเทศน์ของพระสงฆ์ช่วยปลูกฝัง ขัดเกลาจิตใจนักเรียน ครู และบุคลากรทางการศึกษา พระสงฆ์ช่วยสนับสนุนด้านการศึกษาให้แก่นักเรียนอย่างสม่ำเสมอ แต่มีข้อจำกัดในเรื่องของการสอนธรรมะส่วนใหญ่จะมีในวันพระ ซึ่งอาจไม่เพียงพอต่อการศึกษาสงเคราะห์ที่ครอบคลุม นอกจากนี้ พระสงฆ์เป็นผู้รู้ ผู้มีคำสอน ช่วยส่งเสริมด้านการเรียนธรรมมะและสามารถให้โอกาสนักเรียนในการบวชเรียน และควรจัดให้มีการให้ความรู้แก่นักเรียน ในด้านพระพุทธศาสนาและศีลธรรม อย่างน้อยสัปดาห์ละ 1 ครั้ง 3) ด้านเครือข่ายความร่วมมือกับชุมชน พระสงฆ์มีบทบาทในการพัฒนาร่วมกับชุมชนโดยรอบวัด เสมือนเป็นผู้นำให้กับชาวบ้าน หน่วยงานของรัฐจะให้ความสำคัญกับวัดและชุมชน เพื่อดึงดูดประชาชนบริเวณโดยรอบในการส่งเสริมความร่วมมือระหว่างกัน เปรียบเสมือนการประสานความร่วมมือไม่ใช่ประสานประโยชน์ รวมถึงการประชาสัมพันธ์ในรูปแบบที่หลากหลายและทันสมัยมากขึ้น เนื่องจากการพัฒนาสัมพันธ์ในแบบเดิม ๆ ไม่ดึงดูดความสนใจ ตัวอย่างเช่น เพจของวัด ควรนำเทคโนโลยีมามาเผยแพร่ได้มากขึ้น เผยแพร่กิจกรรมการทำบุญให้บุคคลภายนอกได้รู้จักและใกล้ชิดกับวัดมากขึ้น สำหรับปัญหา ข้อจำกัด อุปสรรคที่สำคัญที่ส่งผลต่อบทบาทพระสงฆ์กับการพัฒนาคุณภาพชิวิต กรณีศึกษา โรงเรียนวัดแสงธรรมสุทธาราม จังหวัดนครสวรรค์ คือ เรื่องเวลาที่เหมาะสมและความพร้อมของนักเรียน อันเนื่องมาจากหลักสูตรการศึกษาที่ให้นักเรียนเล่าเรียนเต็มเวลา และความพร้อมของนักเรียนในแต่ละช่วงวัย สอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาคุณภาพชีวิตของนักเรียน อันเกิดจากสภาพปัญหาดังกล่าวที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลต่อวิถีชีวิตของเด็กวัยเรียน โดยเฉพาะ พฤติกรรมเสี่ยงจากการได้รับแบบอย่างที่ไม่เหมาะสม มีค่านิยมและวัฒนธรรมตามกระแสสังคมไม่ถูกต้อง นำไปสู่ปัญหาดังกล่าว หากไม่มีการป้องกันล่วงหน้า จะก่อให้เกิดความสูญเสียมากมาย จำเป็นต้องให้ความสำคัญและเร่งสร้างคุณภาพทั้งการศึกษาควบคู่ไปกับการพัฒนาศักยภาพให้เด็กและเยาวชนเป็นผู้ที่มีคุณภาพชีวิตที่ดี