แนวทางการปรับเปลี่ยนอาคารต้นแบบโรงเรียนรัฐบาลตามหลักการเรียนรู้เชิงรุก

การเปลี่ยนแปลงด้านการศึกษาในศตวรรษที่ 21 ของประเทศไทยตามนโยบายการพัฒนาประเทศ ปี พ.ศ.2561-2580 หรือ ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี มีเด็กเป็นโจทย์สำคัญในการพัฒนาทรัพยากรบุคคลตั้งแต่ขั้นพื้นฐาน โดยรวมถึงการพัฒนาสถานศึกษาให้เป็นไปตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 ของกระทรวงศึกษาธิการ โดยส่งเสริมหลักการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ซึ่งเน้นกระบวนการเรียนรู้ที่ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้การร่วมมือระหว่างผู้เรียนด้วยกัน และเน้นการปฏิบัติลงมือทำด้วยตนเอง เพื่อให้ทักษะทางด้านการติดต่อสื่อสารและทักษะกระบวนการคิดพัฒนาไปสู่ระดับที่สูงขึ้น โดยพบว่าอาคารเรียนในโรงเรียนรัฐบาลถูกสร้างขึ้นตามต้นแบบอาคารมาตรฐาน ไม่มีการปรับเปลี่ยนหรือจัดวางพื้นที่ให้เหมาะสมกับหลักสูตรการศึกษาดังกล่าว การวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อวางแนวทางการปรับเปลี่ยนรูปแบบพื้นที่โรงเรียนรัฐบาลในระดับประถมศึกษาตามหลักการเรียนรู้เชิงรุก งานวิจัยนี้มีการศึกษาในขั้นตอนแรกเพื่อนำสู่การสร้างกรอบและรายละเอียดการพัฒนาอาคารเรียน และในขั้นตอนที่สองเพื่อทดลองและนำเสนอแนวทางการออกแบบปรับปรุงต้นแบบ โดยในลำดับแรกของขั้นตอนที่หนึ่ง ได้ทำการสังเคราะห์หลักการสร้างพื้นที่เรียนรู้เชิงรุกจากชุดทฤษฎีการเรียนรู้เชิงรุกต่างๆ เพื่อเป็นแนวทางในการทดลองออกแบบ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ถูกออกแบบเพื่อผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ส่งเสริมการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วม การมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้สอนและผู้เรียน การสร้างสภาวะน่าสบาย และการเข้าถึงเทคโนโลยี ในลำดับถัดมา ได้ศึกษารูปแบบอาคารเรียนในอดีตถึงปัจจุบัน และทำการสำรวจรูปแบบอาคารต้นแบบของโรงเรียนรัฐบาลในเขตกรุงเทพมหานครและกรณีศึกษา เพื่อระบุรูปแบบที่แพร่หลายเพื่อนำมาวิเคราะห์ลักษณะวิทยาทางสถาปัตยกรรม (Architectural typology) และศึกษาปัญหาและศักยภาพในการพัฒนาให้เกิดลักษณะพื้นที่ส่งเสริมการเรียนรู้เชิงรุก และในลำดับสุดท้าย ได้ทำการสัมภาษณ์ผู้สอนในอาคารเรียนรัฐบาล ผู้เชี่ยวชาญการเรียนรู้เชิงรุก และสถาปนิกผู้ออกแบบโรงเรียนที่มีลักษณะสอดคล้องการเรียนรู้เชิงรุก การศึกษาด้านรายละเอียดโครงการในขั้นที่หนึ่งได้นำมาสู่การทดลองออกแบบในขั้นที่สอง โดยข้อเสนอแนะของงานวิจัยนี้ให้ความสำคัญกับการปรับปรุงส่วนต่างๆ ของอาคารโรงเรียนรัฐบาล คือ พื้นที่โดยรอบอาคาร และ พื้นที่ภายในห้องเรียน ซึ่งสัมพันธ์กับการวิเคราะห์พื้นที่การเรียนรู้เชิงรุกของงานวิจัย และได้คำนึงถึงความสบายทางสภาพแวดล้อมและความปลอดภัย ทั้งนี้ ได้พบทางเลือกการเปลี่ยนแปลงที่เป็นไปได้ต่างๆ สำหรับอาคารเรียนที่สร้างขึ้นและการพัฒนาต้นแบบใหม่ โดยการปรับปรุงที่มีความสำคัญยิ่งประกอบด้วย การแทรกพื้นที่เอนกประสงค์ส่งเสริมการเคลื่อนไหว การมีปฏิสัมพันธ์ และการมีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ นอกจากนี้ ได้แนะนำให้มีการสร้างห้องเรียนโดยไม่อิงระบบกริดที่ตายตัวและรองรับความยืดหยุ่น ร่วมกับการใช้เครื่องเรือนที่มีน้ำหนักเบา กล่าวโดยสรุปแล้ว งานวิจัยนี้ไม่เพียงนำเสนอแนวทางการพัฒนาอาคารต้นแบบของโรงเรียนรัฐบาลให้ส่งเสริมแนวคิดการเรียนรู้เชิงรุก แต่รวมถึงชี้ว่าการออกแบบทางกายภาพภายใต้กระบวนทัศน์ดังกล่าวนั้นมีความสำคัญและเป็นไปได้