ขอบเขตการใช้อำนาจปกครองบุตรของบิดาและมารดา

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ได้บัญญัติให้บิดาและมารดาที่ชอบด้วยกฎหมายมีอำนาจปกครองบุตรซึ่งยังไม่บรรลุนิติภาวะร่วมกัน ซึ่งอำนาจปกครองบุตรหรือการดูแลนั้น หมายถึงสิทธิในการจัดการควบคุมดูแลบุตรที่มีอายุต่ำกว่า 20 ปีบริบูรณ์ และไม่เข้าข้อยกเว้นเรื่องการบรรลุภาวะโดยการสมรส โดยทั่วไปแล้ว บิดามารดาที่ชอบด้วยกฎหมายมีอำนาจเท่าเทียมกันในการจัดการและตัดสินใจเรื่องต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับบุตร ทั้งในเรื่องทั่วไป เช่น การกำหนดที่อยู่ การเลือกสถานศึกษา เป็นต้น หรือ การจัดการเกี่ยวกับทรัพย์สินของบุตร อย่างไรก็ตามในการตีความบทบัญญัติของกฎหมาย มาตรา 1566 จะพบว่า กฎหมายให้บิดามารดาใช้อำนาจปกครองร่วมกัน โดยไม่ได้บัญญัตินิยามและขอบเขตของการใช้อำนาจไว้ ทำให้เกิดความไม่ชัดเจนในการบังคับใช้หลักกฎหมาย เนื่องจากบิดามารดามีเรื่องต้องดูแลจัดการเกี่ยวกับบุตรเป็นจำนวนมาก นอกจากนี้บิดาและมารดาในสังคมไทยปัจจุบัน อาจไม่ได้อยู่ร่วมกัน จึงส่งผลให้บิดาและมารดาไม่สามารถตัดสินใจร่วมกันในเรื่องต่าง ๆ เกี่ยวกับบุตรได้ทุกเรื่องในกฎหมายต่างประเทศ โดยเฉพาะประเทศฝรั่งเศสและเยอรมนี ได้วางบทบัญญัติของกฎหมายในการจัดการดูแลบุตรร่วมกันเมื่อบิดามารดาแยกกันอยู่เอาไว้อย่างชัดเจน โดยบัญญัติให้การกระทำใดๆที่เกี่ยวกับบุตรเป็นเรื่องที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง เป็นเรื่องที่บิดามารดาต้องมีการตัดสินใจร่วมกัน ส่วนบิดาหรือมารดาที่อยู่อาศัยกับบุตรอาจได้รับความยินยอมจากผู้ใช้อำนาจปกครองอีกฝ่ายหรือโดยคำตัดสินของศาล ให้มีอำนาจตัดสินใจในเรื่องต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันได้โดยลำพัง ซึ่งการตัดสินใจในเรื่องต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันนั้น ต้องเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นบ่อย ๆ และไม่มีผลกระทบที่ต่อการเปลี่ยนแปลงต่อพัฒนาการของเด็กมากเกินไปจากการศึกษาวิจัยค้นพบว่า แม้กฎหมายครอบครัวของไทยจะมีบทบัญญัติที่กำหนดให้บุตรผู้เยาว์อยู่ในอำนาจปกครองของบิดามารดา (และผู้ปกครองที่ศาลตั้ง) แต่กฎหมายก็ไม่ได้นิยามการใช้อำนาจปกครองที่ชัดเจน รวมถึงการกำหนดขอบเขตของการใช้อำนาจ และการระงับข้อพิพาทที่อาจเกิดขึ้น การศึกษาวิจัยนี้จึงมุ่งศึกษาประเด็นปัญหาที่สำคัญ 3 ประการ และได้ข้อสรุป คือ1. หลักการใช้อำนาจปกครองร่วมกันของบิดาและมารดา ควรมีบทบัญญัติเพิ่มเติมเกี่ยวกับการนิยามและขอบเขตของการใช้อำนาจปกครองอย่างชัดเจน โดยมีหลักการที่สำคัญคือ การบัญญัติให้อำนาจปกครองของบิดาและมารดา (รวมถึงผู้ปกครองที่ศาลตั้ง) มีความรับผิดชอบ มีสิทธิและหน้าที่ในการอบรมเลี้ยงดูบุตรผู้เยาว์ มีอำนาจเหนือตัวบุตร ทรัพย์สินของบุตร และการเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมของบุตรผู้เยาว์ โดยต้องคำนึงถึงสิทธิเสรีภาพขั้นพื้นฐานของบุตร ประกอบกับการให้ความคุ้มครองด้านสวัสดิภาพและเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่บุตรผู้เยาว์เป็นสำคัญ2. การแบ่งประเภทของการใช้อำนาจปกครองบุตรและขอบเขตการใช้อำนาจปกครองร่วมกันของบิดาและมารดา ควรมีการแก้ไขบทบัญญัติของกฎหมายให้มีความชัดเจนในเรื่องการขอบเขตการใช้อำนาจปกครองบุตรของบิดาและมารดา โดยวางหลักให้บิดาและมารดาใช้อำนาจปกครองร่วมกัน และให้มีข้อยกเว้นในเรื่องที่เกี่ยวกับชีวิตประจำวันของบุตร หรือมีเหตุจำเป็นเพื่อประโยชน์ของบุตรผู้เยาว์3. เมื่อบิดาและมารดามีความเห็นขัดแย้งกันในเรื่องการจัดการสำคัญที่เกี่ยวกับบุตรผู้เยาว์ ควรมีบทบัญญัติของกฎหมายที่บัญญัติให้บิดาหรือมารดาสามารถร้องขอต่อศาลเพื่อให้ศาลสั่งอนุญาตแทนได้ ถ้าบิดาหรือมารดาไม่ให้ความยินยอมโดยปราศจากเหตุผลและการนั้นจะเป็นคุณประโยชน์แก่บุตรผู้เยาว์