หน้าที่ของรัฐกับการฟ้องร้องให้รัฐปฏิบัติตามหน้าที่ตามหมวด 5 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 : ศึกษากรณีการแบ่งเขตอำนาจศาลในการพิจารณาคดี

การบัญญัติหน้าที่ของรัฐแยกออกมาเป็นหมวดเฉพาะในหมวด 5 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มีความมุ่งหมายเพื่อให้สิทธิของประชาชนในเรื่องสำคัญเกิดเป็นรูปธรรมผ่านการปฏิบัติหน้าที่ของรัฐ ทั้งยังให้สิทธิประชาชนและชุมชนที่ได้รับประโยชน์โดยตรงและได้รับความเสียหายจากการทำหน้าที่ของรัฐสามารถติดตามเร่งรัดให้หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องปฏิบัติหน้าที่ รวมถึงยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญให้วินิจฉัยกรณีที่หน่วยงานของรัฐมิได้ปฏิบัติหน้าที่หรือปฏิบัติหน้าที่ไม่ถูกต้องหรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควรตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 51 ประกอบกับพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 มาตรา 45 ในขณะเดียวกันประชาชนที่ได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหายก็สามารถยื่นฟ้องต่อศาลปกครองด้วยเหตุแห่งคดีเดียวกันได้ตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 มาตรา 9 วรรคหนึ่ง (1) กรณีหน่วยงานทางปกครองปฏิบัติหน้าที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมายหรือ ไม่ถูกต้องตามรูปแบบขั้นตอนหรือวิธีการอันเป็นสาระสำคัญ หรือมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (2) กรณีหน่วยงานทางปกครองละเลยต่อหน้าที่หรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควร ประกอบกับมาตรา 42 เกี่ยวกับเงื่อนไขการฟ้องคดีการกำหนดให้ศาลรัฐธรรมนูญมีอำนาจพิจารณาคดีที่ประชาชนหรือชุมชนฟ้องหน่วยงานของรัฐเพื่อให้ได้รับประโยชน์สาธารณะตามรัฐธรรมนูญ หมวด 5 หน้าที่ของรัฐ จึงมีความทับซ้อนกับเขตอำนาจในการพิจารณาคดีพิพาทอันเกิดจากการกระทำทางปกครองของศาลปกครอง แม้ว่าข้อดีของเขตอำนาจศาลรัฐธรรมนูญคือผู้ถูกร้องไม่จำกัดเฉพาะหน่วยงานทางปกครองและคำวินิจฉัยมีผลผูกพันทุกองค์กรมิใช่เฉพาะคู่กรณี การเพิ่มขอบเขตอำนาจของศาลรัฐธรรมนูญในคดีดังกล่าวอาจทำให้สถานะการถือหลักเขตอำนาจจำกัดของศาลรัฐธรรมนูญแปรเปลี่ยนไปกลายเป็นศาลคู่ขนาน มีโอกาสที่การใช้อำนาจวินิจฉัยจะก้าวล่วงเข้าไปในแดนของอำนาจฝ่ายบริหารหรืออำนาจฝ่ายนิติบัญญัติ เมื่อเทียบกับบทบัญญัติเกี่ยวกับหน้าที่ของรัฐในรัฐธรรมนูญของสาธารณรัฐฝรั่งเศสและรัฐธรรมนูญของราชอาณาจักรสเปนที่บัญญัติไว้เป็นส่วนหนึ่งของหมวดว่าด้วยฝ่ายบริหาร ฝ่ายปกครอง และหมวดสิทธิเสรีภาพของประชาชนในรัฐ ส่วนคดีฟ้องการกระทำของหน่วยงานทางปกครองหรือการจัดทำบริการสาธารณะกำหนดให้อยู่ในอำนาจของศาลปกครองและศาลปกครองชำนัญพิเศษ แม้ว่าเขตอำนาจของศาลรัฐธรรมนูญจะกว้างกว่าเขตอำนาจของศาลปกครองเมื่อเทียบการพิจารณาวินิจฉัยวัตถุแห่งคดีที่มีลักษณะคล้ายกัน แต่การกำหนดเงื่อนไขของผู้มีสิทธิร้องที่มีลักษณะจำกัดมากกว่า มีกระบวนการและขั้นตอนที่ใช้เวลามากกว่าในการกำหนดให้ผู้ร้องจำเป็นต้องดำเนินการให้ครบถ้วนก่อนมีคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ ปรากฏจากจำนวนคำร้องที่เสนอต่อศาลรัฐธรรมนูญตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561 ถึงปัจจุบันมีจำนวน 5 เรื่อง โดยศาลรับคำร้องไว้พิจารณาจำนวน 1 เรื่อง แสดงให้เห็นว่าคดีที่บุคคลได้รับความเสียหายจากการที่หน่วยงานทางปกครองไม่ปฏิบัติหน้าที่หรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควรหรือปฏิบัติหน้าที่ไม่ถูกต้องหากฟ้องต่อศาลปกครองจะสอดคล้องกับหลักการแบ่งเขตอำนาจและมีประสิทธิภาพในการใช้สิทธิในกระบวนการยุติธรรมมากกว่า